రోజుకో తెలుగు పదం

  ఆగష్టు 31, 2021 మౌళి  ( mauḷi )       అర్థము      (విశేష్యము): భూమి; సిగ; కొప్పు; కిరీటము; శ్రేష్ఠుడు     Meaning     (noun) : earth; crest; hair braided on the head; crown; the best           వాడుక / Usage  తెలుగు సాహితీ జగత్తుకే మౌళి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ.   Viswanadha Satyanarayana is the crown jewel of Telugu literature.     మెదడుకు మేత / Food for thought "సమైక్యమైన సంఘటితమైన భావి భారత దేశం కావాలంటే అన్ని మత గ్రంథాల యొక్క సార్వభౌమత్వం అంతరించాలి...రాజ్యాంగం ఎంత బాగున్నా దానిని అమలు చేసేవాళ్ళు మంచి వాళ్ళు కాకపోతే అది నిరర్ధకమే అవుతుంది. రాజ్యాంగం ఎంత బాగోకపోయినా దానిని అమలు చేసేవారు మంచి వారైతే అది సరైన పరిమాణాలే ఇస్తుంది." -- డా. బి. ఆర్ అంబేద్కర్ (ఏప్రిల్ 14, 1891 - 1956)

  ఆగష్టు 30, 2021 నవనీతము  ( navanītamu )       అర్థము      (విశేష్యము): అప్పుడే చిలికితీసిన వెన్న; నవ=కొత్త; నీతము=ధనము లేక నెయ్య     Meaning     (noun) : fresh butter        వాడుక / Usage   నటనలో గడుసుదనం. మనసంతా నవనీతం - సూర్యకాంతం.   Sharp tongue on screen but a gentle and helpful at heart - Suryakantham.      మెదడుకు మేత / Food for thought వేవేల గొపెమ్మల మువ్వా గోపాలుడే మా ముద్దు గోవిందుడే మువ్వా గోపాలుడే మా ముద్దు గోవిందుడే అహ' అన్నుల మిన్నల కన్నుల వెన్నెల వేణువులూదాడే మది వెన్నలు దోచాడే హా... హహహా' వేవేల గోపెమ్మల మువ్వా గోపాలుడే మా ముద్దు గోవిందుడే మన్ను తిన్న చిన్నవాడే, మిన్ను కన్న వన్నెకాడే... మన్ను తిన్న చిన్నవాడే, మిన్ను కన్న వన్నెకాడే కన్నతోడు లేనివాడే కన్నెతోడు ఉన్నవాడే మోహనాల వేణువూదే మోహనాంగుడితడేనే (ఆ...') మోహనాల వేణువూదే మోహనాంగుడితడేనే ఆ...' చీరలన్ని దోచి దేహచింతలన్ని తీర్చినాడే పోతన్న కవితలన్ని పోతపోసుకున్నాడే మా మువ్వా గోపాలుడే మా ముద్దు గోవిందుడే హా... హహహా'...

  ఆగష్టు 27, 2021 దేవిడీ  ( dēviḍī )       అర్థము      (విశేష్యము): కోట వాకిలి; రాచ మహలు; సింహ ద్వారం; పెంకు కప్పుగల ప్రభుత్వ కార్యాలయం; (హిందుస్తానీ మూలం)     Meaning     (noun) : fort or palace gate; palace        వాడుక / Usage  హైదరాబాద్లో ఒకప్పటి దివాన్  దేవిడీలు అధికార నిర్లక్ష్యం వల్ల కనుమరుగైపోయాయి.   The fort gates and Diwan's buildings of Hyderabad have vanished due to official apathy.      మెదడుకు మేత / Food for thought సిరిదా వచ్చిన వచ్చును సరసంబుగ నారికేళ సలిలము భంగిన్ సిరిదా పోయిన పోవును కరిమ్రింగిన వెలగపండు కరణిని సుమతీ! (సంపద కలుగునపుడు కొబ్బరికాయలోనికి నీరు వచ్చిన విధంగా గమ్మత్తుగా కలుగుతుంది. సంపద పోవునపుడు ఏనుగు మింగిన వెలగపండులోని గుజ్జు మాయమైనట్లు పోతుంది) -- సుమతీ శతకం, బద్దెన (~ 1260)

  ఆగష్టు 26, 2021 కాణాచి  ( kāṇāchi )       అర్థము      (విశేష్యము): చిరకాల వసతి స్థానం; సుదీర్ఘ అనుభవం కలది; నెలవు; స్థావరము     Meaning     (noun) : hereditary possession; domicile; (used figuratively as well)        వాడుక / Usage   మన దేశంలో విదేశీ భాషల కాణాచి భాగ్యనగరంలోని   ఇఫ్లూ .   The English and Foreign Languages University in Hyderabad is the foremost for foreign languages.      మెదడుకు మేత / Food for thought ఆ కంచె 1869 లో భారతదేశపు మధ్యలో  పొడవునా నిర్మించారు. అది సుమారు 3,701 కిమీ ఉండేది - అంటే లండన్ నుంచి ఇస్తాంబుల్ అంత దూరం అన్నమాట. దీనిని భారత దేశ మహా కంచె అని అంటారు. ఇది ఉప్పు సుంకం కోసం కట్టారు. పన్నెండు వేల బ్రిటీష్ సైనికాధికారులు దాదాపు ఏడాదికి రెండు కోట్ల వ్యయంతో దీనికి కాపలా కాసేవారు. (అంటే ఉప్పు  సుంకం మీద బ్రిటిష్ వారు ఎంత గడించారో ఊహించండి) చొరబడటానికి వీలు లేనట్టి దట్టమైన పొదలతో దీనిని నిర్మించారు.అరేబియన్ సముద్ర  తీర ప్రాంతాలన...

  ఆగష్టు 25, 2021 నిరామయము  ( nir-āmayamu )       అర్థము      (విశేషణము): సౌఖ్యము;  రోగము లేనిది; ఆమయము = రోగము     Meaning     (adjective) : health; free from disease        వాడుక / Usage   నిరామయమైన జీవితం కొరకు ప్రకృతి సాన్నిధ్యం అవసరం.   Being close to nature is essential for a healthy life.      మెదడుకు మేత / Food for thought "అదీ నాయనా కథ" అంటూ పూర్తి చేసాడు గురువు.  శిష్యుడు సంతృప్తి చెందనట్టు చూసి "అదేమిటి స్వామీ అప్పుడే కథ అయిపోయిందా?" "ఇంకా ఏం చెప్పాలి నాయనా?" "లక్ష్మీ - గాంధీ పెళ్లి చేసుకున్నారో లేదో చెప్పనే లేదు." గురువు భారంగా "నాయనా, నీకు వ్యవస్థ గురించి  చెప్పాను . స్టాక్ ఎక్స్చేంజి గురించి చెప్పాను, డబ్బు లావాదేవీల గురించి చెప్పాను, రాజకీయాల గురించి చెప్పాను. వాటిని గురించి వదిలేసి ఇదేమి ప్రశ్న చివరికి...." "లేదు స్వామీ! ఈ ఒక్కటీ చెప్పండి. మీ సొమ్మేం పోయింది" అని అరిచాడు. గురువు పిడికిలి బిగించి శిష్యుడి మొహం మీద కొట్టాడు. -- డబ్బు టుది పవరాఫ్ డబ్...

  ఆగష్టు 24, 2021 నిప్పచ్చరము  ( nippaccharamu )       అర్థము      (విశేష్యము): పేదరికము; దారిద్ర్యము; లేమి; శూన్యము     Meaning     (noun) : poverty; destitute        వాడుక / Usage   ఐశ్వర్యములో మరియు నిప్పచ్చరములో అతని దాన గుణము భేదము లేకుండెను.   His helping nature was the same in wealth and poverty.      మెదడుకు మేత / Food for thought ఎందుకయా సాంబశివ…… ఎందుకయా సాంబశివ ఎవరు నీకు చెప్పెరయా నీ అల్లరి చేతలు ఈ బూడిద పూతలు ఎందుకయా సాంబశివ ఎవరు నీకు చెప్పెరయా నీ అల్లరి చేతలు ఈ బూడిద పూతలు ఎందుకయా సాంబశివ సాంబశివ సాంబశివ చరణం : అలల తోటి గంగ పట్టి తలపాగా చుట్టి...2 నెలవంకను మల్లెపూవు కలికి తురాయిగా పెట్టి ఎందుకయా సాంబశివ…….నెలవంకను మల్లెపూవు కలికి తురాయిగా పెట్టి ఎందుకయా సాంబశివ ఎవరు నీకు చెప్పెరయా ఎందుకయా సాంబశివ సాంబశివ సాంబశివ తోలు కట్టి పటకాగా కాలాగ్ని కుట్టి...2 కేల త్రిశూలము పట్టి ఫాలమందు కీల పెట్టి ఎందుకయా సాంబశివ……. కేల త్రిశూలము పట్టి ఫాలమందు కీల పెట్టి ఎందుకయా సాంబశివ ఎవరు...

  ఆగష్టు 23, 2021 శృంగము  ( ṣṛingamu )       అర్థము      (విశేష్యము): కొమ్ము; ఊదే కొమ్ము; బూర; శిఖరము; దొరతనము     Meaning     (noun) : horn; trumpet; mountain peak; pride/honour        వాడుక / Usage   ఎన్నికలలో ఓటమితో డోనాల్డ్ ట్రంప్ కు శృంగ భంగము అయ్యింది.    Electoral defeat dealt a humiliating blow to Trump's pride.      మెదడుకు మేత / Food for thought "భోగముదానికిచ్చిన డబ్బు మోటారు కొన్నదానికన్నా చెడిపోయిందా? ఇది ఏదో ఒక పేదజీవి బ్రతుకుటకుపయోగపడినది. మోటారు కొన్న డబ్బు అమెరికాలోని కోటీశ్వరులైన ఫోర్డు, రాక్‌ఫెల్లర్ లను బాగు చేయుచున్నది. ఏమి న్యాయము?" -- వేయి పడగలు, కవి సామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ (సెప్టెంబర్ 10, 1895 - 1976)

  ఆగష్టు 20, 2021 హిరణ్యము  ( hiraṇyamu )       అర్థము      (విశేష్యము): బంగారము; ధనము; వీర్యం; రేతస్సు     Meaning     (noun) : gold; wealth; sperm; semen        వాడుక / Usage   సర్వ సృష్టి హిరణ్య గర్భం నుంచి ఉద్భవించిందని ఉపనిషత్తులు బోధిస్తున్నాయి.   Upanishads hold that all creation emanates from Hiranya Garbha (Golden womb/egg).      మెదడుకు మేత / Food for thought ధనమేరా అన్నిటికి మూలం ఆ ధనము విలువ తెలుసుకొనుట మానవ ధర్మం ధనమేరా అన్నిటికి మూలం మానవుడే ధనామన్నది స్రుజియించెనురా దానికి తానే తెలియని దాసుడాయెరా ధనలక్ష్మిని అదుపులోన పెట్టినవాడే గుణవంతుడు బలవంతుడు భగవంతుడురా ..ధనమేరా అన్నిటికి మూలం.. ఉన్ననాడు తెలివికలిగి పొదుపుచేయరా లేనినాడు ఒడలు వంచి కూడబెట్టరా కొండలైన కరిగిపోవు కూర్చుని తింటే హయ్యో కూలి పోవు కాపురాలు ఇది తెలియకుంటే.. ధనమేరా అన్నిటికీ మూలం కూలివాని చెమటలో ధనమున్నదిరా పాలికాపు కండల్లొ ధనమున్నదిరా శ్రమజీవికి జగమంతా లక్శ్మీనివాసం ఆ శ్రీదేవిని నిరశించుత తీరని ద్రొహం ...

  ఆగష్టు 19, 2021 ప్రౌఢిమ  ( prauḍhima )       అర్థము      (విశేష్యము): నేర్పు; సామర్థ్యం; ప్రావీణ్యం; ప్రగల్భత      Meaning     (noun) : skill; ability; grandeur        వాడుక / Usage   శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు తన శౌర్య  ప్రౌఢిమతో శాంతి నెలకొల్పి సకల కళలను పోషించాడు.   Krishna Deva Raya's  skilled valour established peace and nurtured arts.      మెదడుకు మేత / Food for thought తరలి రాద తనే వసంతం తన దరికి రాని వనాల కోసం తరలి రాద తనే వసంతం తన దరికి రాని వనాల కోసం గగనాల దాక అల సాగకుంటె మేఘాలరాగం ఇల చేరుకోదా వెన్నెల దీపం కొందరిదా అడవిని సైతం వెలుగు కదా వెన్నెల దీపం కొందరిదా అడవిని సైతం వెలుగు కదా ఎల్లలు లేని చల్లని గాలి అందరి కోసం అందును కాదా ప్రతి మదిని లేపే ప్రభాత రాగం పదే పదే చూపే ప్రధాన మార్గం ఏవీ సొంతం కోసం కాదను సందేశం పంచే గుణమే పోతే ప్రపంచమే శూన్యం ఇది తెలియని మనుగడ కధ దిశలెరుగని గమనము కద బ్రతుకున లేని శృతి కలదా ఎద సడిలోనే లయ లేదా బ్రతుకున లేని శృతి కలదా ఎద సడిలోనే...

  ఆగష్టు 18, 2021 ఉపోద్ఘాతము  ( upōdghātamu )       అర్థము      (విశేష్యము):  ఉదాహరణము; పీఠిక; అవతారిక; పుస్తకం యొక్క ఆరంభము     Meaning     (noun) : preface; introduction to a book or speech        వాడుక / Usage    ఉపోద్ఘాతము లేకుండా రెండు గంటలసేపు మంత్రి సుత్తి కొట్టాడు.   The minister started without prefacing his speech and bored the audience for two hours.      మెదడుకు మేత / Food for thought సడి సేయకో గాలి.. సడి సేయబోకే సడి సేయకో గాలి.. సడి సేయబోకే బడలి ఒడిలో రాజు పవళించేనే సడి సేయకే.. రత్నపీఠిక లేని రారాజు నా స్వామి మణికిరీటము లేని మహరాజుగాకేమి చిలిపి పరుగులు మాని కొలిచి పోరాదె సడి సేయకే.. ఏటి గలగలలకే ఎగసి లేచేనే ఆకు కదలికలకే అదరి జూసేనే నిదుర చెదరిందంటే నేనూరుకోనే సడి సేయకే.. పండువెన్నెల నడిగి పాన్పు తేరాదే ఈడ మబ్బుల దాగు నిదుర తేరాదే విరుల వీవెన పూని విసిరిపోరాదే సడి సేయకో గాలి.. సడి సేయబోకే బడలి ఒడిలో రాజు పవళించేనే సడి సేయకో గాలి.. -- రాజమకుటం(1960), దేవులపల...

  ఆగష్టు 17, 2021 మంకు  ( manku )       అర్థము      (విశేషణము): మొండి; మూర్ఖుడు; పెంకితనం; పట్టుదల; ఎంత చెప్పినా విననివారు     Meaning     (adjective) : stubborn; stupid; fool        వాడుక / Usage   ముఖ్య మంత్రి  మంకుగా తీసుకున్న నిర్ణయాలు  రాష్ట్రానికి గుదిబండ అయ్యాయి.   The stubborn decisions of the CM have become a millstone around the states neck.      మెదడుకు మేత / Food for thought కూరిమి గల దినములలో నేరము లెన్నడును గలుగ నేరవు మఱి యా కూరిమి విరసంబైనను నేరములే తోచు చుండు నిక్కము సుమతీ ( పరస్పరము స్నేహం ఉన్న రోజులలో ఎన్ని తప్పులు జరిగినా అస్సలు కనిపించవు. అదే స్నేహం చెడగానే అన్ని తప్పులుగానే కనిపిస్తాయి. ఇది సత్యము.) -- సుమతీ శతకం

  ఆగష్టు 16, 2021 ముక్తసరి  ( mukthasari )       అర్థము      (విశేషణము): క్లుప్తం; టూకీ; సంగ్రహం; సంక్షిప్తంగా (అరబీ భాష నుండి)     Meaning     (adjective) : concise; brief; abridged        వాడుక / Usage    ప్రధాన మంత్రి ముక్తసరిగా అయినా మీడియాతో రెండు ముక్కలు మాట్లాడరు.    The PM doesn't speak to the media even briefly.      మెదడుకు మేత / Food for thought జయ జయ జయ ప్రియ భారత జనయిత్రీ దివ్యధాత్రి జయ జయ జయ శత సహస్ర నరనారీ హృదయనేత్రి జయ జయ సశ్యామల సుశ్యామచలచ్ఛేలాంచల జయ వసంత కుసుమ లతా చలిత లలిత చూర్ణకుంతల జయ మదీయ హృదయాశయ లాక్షారుణ పద యుగళ జయ దిశాంత గత శకుంత దివ్యగాన పరితోషణ జయ గాయక వైతాళిక గళ విశాల పద విహరణ జయ మదీయ మధుర గేయ చుంబిత సుందర చరణ -- భావ కవి దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి (నవంబర్ 1, 1897 - 1980)

  ఆగష్టు 13, 2021 జాలము  ( jālamu )       అర్థము      (విశేష్యము): వల; కిటికీ; కపటము; మాయ; మొగ్గ; సమూహము     Meaning     (noun) : net; window; deceit; illusion; a bud; an assembly or collection        వాడుక / Usage     మనిషి యొక్క అభివృద్ధి జంతు జాలం మీద అనుద్దిష్ట ప్రభావం చూపింది.    Humanity's development has had unintended consequences on the animal kingdom.      మెదడుకు మేత / Food for thought    భక్తి నిలిపి పరమాత్ముని చేరే భావము గనవలెరా    విరక్తి పురుషుడై పగతులనందరి పట్టి అణచవలెరా    బిసబిస తిరిగే వాయువు నిలిపే కీలు తెలియవలెరా    వాయువు తిరిగే మార్గములన్నియు బంధించగవలెరా    మూడు అండములు మృదువుగా ఉన్నవి మూలమెరుగవలెరా     అండములో బ్రహ్మాండముల సుషుమ్నామ్గము గనవలెరా     శాస్త్ర శోధకలు ఎన్ని నేర్చినా మార్గము తెలియదురా     దేహ శోధకము సాధకమెరిగిన యోధకు తెలుసునురా   ...

  ఆగష్టు 12, 2021 శోధనము  ( ṣō-dhanamu )       అర్థము      (విశేష్యము): వెతుకుట; పరిష్కరించుట; శుభ్రం చేయుట; వాపు     Meaning     (noun) : search; inquire; find a solution; purify; swelling        వాడుక / Usage     జీవాన్వేషణ కోసం అంగారకుడిపై నాసా రోవర్ శోధన.    NASA's rover searches for life on Mars.      మెదడుకు మేత / Food for thought ఎడారిలో కోయిలా తెల్లారనీ రేయిలా ఎడారిలో కోయిలా తెల్లారనీ రేయిలా పూదారులన్నీ గోదారి కాగా పూదారులన్నీ గోదారి కాగా పాడింది కన్నీటిపాట ఎడారిలో కోయిల తెల్లారనీ రేయిలా పల్లవించు ప్రతిపాట బ్రతుకు వంటిదే రాగమొకటి లేక తెగిన వీణ వంటిదే ఎద వీణపై అనురాగమై తలవాల్చి నిదురించు నా దేవత కల అయితే శిల అయితే మిగిలింది ఈ గుండె కోత నా కోసమే విరబూసిన మనసున్న మనసైన మరుమల్లిక ఆమనులే వేసవులై రగిలింది ఈ రాలు పూత రగిలింది ఈ రాలు పూత విధిరాత చేత నా స్వర్ణ సీత ఎడారిలో కోయిల తెల్లారనీ రేయిలా కొన్ని పాటలింతే గుండెకోతలోనే చిగురిస్తాయి కొన్ని బ్రతుకులంతే వెన్నెలతో చితి ...

  ఆగష్టు 11, 2021 కీలు  ( kīlu )       అర్థము      (విశేష్యము): మఱ; సులభంగా వంగటానికి ఏర్పరిచిన మఱ; మర్మము; ఉపాయము; తారు     Meaning     (noun) : hinge; joint; tar; solution; idea        వాడుక / Usage         కోరికలనే గుర్రాలను అదుపులో పెట్టే కీలు మనకవసరం.    Finding the key to controlling our desires is paramount to us.      మెదడుకు మేత / Food for thought దేవి...!! రాణివాసంబు భోగంబులు అనుభవింపవలసిన నిన్ను   ఈ ఘోరారణ్యమున కీడ్చితెచ్చి  కుసుమ సుకుమారమైన నీ శరీరమును  ఇలాంటి వ్యర్థయాత్రలచే నలగింప చేసిన నన్ను  నేనేమని నిందించుకుందును ప్రేయసి  ఏనాడు....!!!  నడచినావు  ఈ ఎడారులలోన...!! సలలిత...సలలిత  ఆరామ సీమలనేగానీ..!! ఏనాడు....ఏనాడు....!! తలచూపితివి ప్రచండపుటెండకు అలఘుమాణిక్య కాంతులకే గానీ...!! ఏనాడు చవిచూచితివి కందమూలముల్  సరసరాజాన్న భోజనమే కానీ... ఏనాడు...!!! చవిజేర్చితివి క్రూరమృగాదుల్ లీలా సుఖాలాప పాలిగానీ.......

  ఆగష్టు 10, 2021 బిసబిస  ( bisa-bisa )       అర్థము      (విశేష్యము): వేగముగా; గాలి వీచడంలో, తొందరగా నడవడంలో అయ్యే ధ్వని నుంచి     Meaning     (adverb) : quickly; rapidly        వాడుక / Usage         బిసబిసగా వచ్చిన తుఫాను గాలులు తీర వాసులను భయభ్రాంతులు చేసాయి.    Cyclone winds blowing at high speeds terrified people on the coast.      మెదడుకు మేత / Food for thought యింతేనటే సంద్ర మెంతొయనుకొంటి మనకూ సూరీడుకూ మద్దెనుందేనా! నానీతి నాజాతి నావారెపోనాడ మరిగి నామనసు సా గరమాయెనన్నారు ఇంతే... నారాజె నాకాసి వేరు సూపులు సూడ కడలివలె నా గుండె కలతబడె నన్నారు ఇంతే... సత్తె మెరిగినపాప పొత్తిళ్లలో దాగి కన్నీరు మున్నీరు కరిగిస్తి నన్నారు ఇంతే... అంచుదరి లేదంటె అమృత ముంటాదంటె దేము డంతుంటాదొ ఏమొ యనుకొన్నాను ఇంతే... -- సంద్రం, ఎంకి పాటలు, నండూరి వెంకట సుబ్బారావు (1884 - 1957)