రోజుకో తెలుగు పదం

  జులై 29, 2022 మొయిలు  ( moyilu )       అర్థము      (విశేష్యము ): మేఘము; మబ్బు; మొగులు     Meaning     (noun) : cloud    వాడుక / Usage  గర్జించే మెయిళ్లు దాహతప్తమైన నేలను తాకగానే మట్టి వాసన సుగంధమై విరబూసింది.  Rain from the thundering clouds quenched the thirst of earth blossoming the scents of soil.     మెదడుకు మేత / Food for thought పిల్లల్లో భాష పట్ల ఉత్సాహం కలిగించడానికి కథల పుస్తకాలు చదవడం అనేది ఒక ముఖ్యమైన అంశం అని నేను అనుకుంటాను. మొదటగా చిన్న కథల పుస్తకాలు చదవడం, తర్వాత ఆసక్తి కలిగి ఇంకొంచెం పెద్ద పుస్తకాలు చదవడం, దాని తర్వాత ఇంకా పెద్ద పుస్తకాలు చదవాలనిపించడం, తర్వాత పాత పుస్తకాల్లో ఏముందో తెలుసుకోవాలన్న జిజ్ఞాస కలిగి వాటిని కూడా చదవడం — ఇదంతా ఓ పరిణామ క్రమంలో జరిగి అందరికీ, భాషకీ ఎంతో ప్రయోజనం జరుగుతుందని నేను అనుకుంటాను. మొదటి డైమన్షన్ పిల్లల చేత కథల పుస్తకాలు చదివించడం అయితే రెండవది ఈ సృజనలో వాళ్ళు పాలు పంచుకోవడం. ఈ రెండు డైమన్షన్లూ కొత్తపల్లి పత్రిక చూసిన వారికెవరికైన...

  జులై 28, 2022 ఉంకించు  ( unkinṭchu )       అర్థము      (క్రియ ): ప్రయత్నించు; ఆరంభించు; సిద్ధముగా ఉండు; దూకడానికి పూను     Meaning     (verb) : try; start; to be ready; crouch ready to jump    వాడుక / Usage  మంద నుండి వేరైన లేగ దూడపైకి దూకడానికి పొదల్లో పొంచిఉన్న పులి ఉంకించి ఉంది.  The stalking tiger crouched ready to jump onto the calf separated from the herd.     మెదడుకు మేత / Food for thought ఒంటరిగా ఉండనీండి! ఒదిలిపెట్టి పోండి! తళుకు తళుకుమని మెరిసే తారకలను తిలకిస్తూ హడావుడిగ పరిగెత్తే మొయిళ్ళను వీక్షిస్తూ ఉద్వేగపు శిలపై ఉత్సాహపు ఉలితో చెక్కిన ఊహా మూర్తులకు ఊపిరి పోసుకుంటాను! ఒంటరిగా ఉండనీండి! ఒదిలి పెట్టి పోండి! ఉన్మాదోత్తుంగ తరంగ తాళ బద్ధమౌ సాగర గళోద్భూత సంగీతం వింటూ మానసోద్యానంలో పరవశాన విహరించే పచ్చని భావవిహంగానికి పాట నేర్పుకుంటాను! ఒంటరిగా ఉండనీండి! ఒదిలి పెట్టి పోండి! అరుణ కిరణ మృదు స్పర్శా పులకిత సరసీరుహాల శరత్జ్యోత్స్నా చుంబిత పంకజాల పరికిస్తూ మదీయ హృదయ స్పందనా సరోవరంలో వ...

  జులై 27, 2022 ఆమ్రేడనము  ( āmrēḍanamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): రెండూ మూడు సార్లు చెప్పుట; మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పుట; స్తుతించుట     Meaning     (noun) : reiteration; repetition; praising    వాడుక / Usage   వ్యవస్థలను, సిద్ధాంతాలను కాక వ్యక్తులను నిత్యం  ఆమ్రేడనము చేయడం మన దుస్థితి.  Praising/worshiping individuals rather than systems or ideologies is our bane.     మెదడుకు మేత / Food for thought జీవితానందం ఎక్కడున్నదో తెలుసా? అంతటిని వదలడంలో ఉన్నది, దేనిని పోందకపోవడంలో ఉన్నది. అందడం పొందడం అనే స్పృహ అసలు లేకపోవడంలో ఉన్నది. దేని లెక్కలోను లేకపోవడంలో ఉన్నది. చూసిందంతా ఒక కలలా దిగ్గున మళ్ళీ మళ్ళీ లేచి కూచోడంలో ఉన్నది. పొందడం ఏనాడూ ఆనందం కాదు. అది ఏనాటికయినా వెళ్ళిపోయేదేననే కొత్త ఆలోచన ఇచ్చే భయం. ఖోనేవాలేహీ పానేవాలే హోతేహై సూత్రాన్ని కూడా కాదని దేనిని ఎవరిని ఆశించకపోవడంలో ఉన్నది. అప్పుడు ఏమవుతుందో తెలుసా? ఒక ఊహ ఉదయిస్తుంది. ప్రతి ఉదయం ఆ ఊహ తను ఒక పిట్ట రూపు ధరించి నా మంచం కోడుపై వాల...

  జులై 26, 2022 ఆటోపము  ( āṭōpamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): తొందరపాటు; వేగిరపాటు; గర్వము; ఉబుకుట; భేషజము; కపటము     Meaning     (noun) : hastiness; excess; pride; arrogance; swelling; pomp    వాడుక / Usage   చట్ట సభలో ఆధిక్యత ఉన్నందున ప్రభుత్వ చర్యలు ఆటోపముగా ఉన్నాయి.   Owing to its brute majority in the legislature the government actions are arrogant.     మెదడుకు మేత / Food for thought ఎడారిలో కోయిల తెల్లారని రేయిలా పూదారులన్నీ గోదారి కాగా పాడింది కన్నీటి పాట ఎదవీణపై అనురాగమై తలవాల్చి నిదురించు నాదేవత కల ఐతే శిల ఐతే మిగిలింది ఈ గుండెకోత నా కోసమే విరబూసిన మనసున్న మనసైన మరుమల్లిక ఆమనులే వేసవులై రగిలింది ఈ రాలుపూత విధిరాత చేత నా స్వర్ణసీత ఆ రూపమే నాదీపమై వెలిగింది మూణ్ణాళ్ళు నూరేళ్ళుగా వేదనలో వెన్నెలగా వెలిగించి తన కంటిపాప చలిమంటలే చితిమంటలై చెలరేగె చెలిలేని నా కౌగిట బ్రతుకంటే మృతికంటే చేదైన ఒకతీపిపాట చెలిలేని పాట ఒక చేదుపాట -- పంతులమ్మ, వేటూరి (జనవరి 29, 1936 - 2010)

  జులై 25, 2022 ఉల్లంఘనము  ( ul-langhanamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): దాటుట; మీరుట; అతిక్రమించుట      Meaning     (noun) : transgression, violation, cross, jump    వాడుక / Usage   జాతీయత పేరుతో పౌరహక్కుల ఉల్లంఘన పరిపాటి అయిపొయింది.   Violation of citizens rights under the guise of nationalism has become common.     మెదడుకు మేత / Food for thought సింహాసీనుడైన ప్రభువు మరీ మెత్తగా కనిపిస్తే మత్తేభం మీద కెక్కి మావటీడు అంకుశంతో లొంగతీసినట్లు రాజును ప్రజలు వంచుతారు. అంత మాత్రాన మృదువర్తనం విడిచి నిరంతరం క్రూర చిత్తంతో ప్రవర్తిస్తే సుఖశాంతులు లోపించి ప్రజానీకం తిరగబడి వేటాడుతారు. ఎప్పుడు ఏది ఎంత అవసరమో అంతగా ఆ దారిని అనుసరించాలి. వసంతవేళ సూర్యుడు చురుకుమనిపిస్తాడు. సాయంత్రానికి చల్లగా ఉంటాడు. అదీ రాజుకు ఆదర్శం. రాజు దేహం ప్రజలు - ప్రజలకు ఆత్మ రాజు - ఇదీ వీని అన్యోన్యానుబంధం.  -- భీష్ముడు ధర్మరాజుకు చేసిన ఉపదేశం, శాంతి పర్వం, ఉషశ్రీ (మార్చ్ 6, 1928 - 1990) మహాభారతం

  జులై 22, 2022 జవము  ( javamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): వడి; వేగము; సత్వము; దేహబలం      Meaning     (noun) : swiftness; quick; bodily  strength    వాడుక / Usage   హద్దులకు ఎత్తూ, పొడవు, వెడల్పు జవముగా చేరగా, రోదసి భూత వర్తమాన భవిష్యత్తయింది విశ్వయానంలో.    As space quickly gained dimensions, it became time - before, now and after - in the journey of Universe.     మెదడుకు మేత / Food for thought   నువ్వెప్పుడూ యింతే, మనం కలిసినప్పుడల్ల ఆ పాతకాలపు సందూకను తీయిస్తవు . దాన్ని తీసినప్పుడల్ల పైనున్న దుమ్ము చెదిరిపోయి మన చిన్నతనం మాసిపోతుందేమోనని నాకు ఒకటే రంది. సందుక మూత కిర్రుమంటు తెరుచుకుంటుంటే ‘తిన్నవా బిడ్డా’ అంటూ వీపు నిమిరే నాయనమ్మ తొక్కులాట యాదికొస్తది. పల్లె నుండి పట్నందాకా సర్వీసు బస్సులో ప్రయాణం చేసిన పేదరికపు గునకపూలు ఇంటినిండ పూస్తయి. రంగు పోయిన పక్షి ఈకలూ ఎండి పోయిన బంతిపూల రిక్కలు రాలిపోయిన బంగారుపురుగు రెక్కలూ…. మనం నీటి మీద దుంకులాడించిన పెంకాసు ముక్...

  జులై 21, 2022 పరివృతం  ( pari-vritamu )       అర్థము      (విశేషణము ): చుట్టబడినది; పొందబడినది; తెలుసుకున్నది; వృత్తం      Meaning     (adj) : encompassed; surrounded; pervading; encircled    వాడుక / Usage    " ఓంకార పరివృతం విశ్వం, సంకల్ప పరిమితం దృశ్యం"    The first sound, Om, pervades the universe; observable universe is limited by our imagination.     మెదడుకు మేత / Food for thought   లంకా దహనం బప్పు డహంకృతు, డరి గర్వ మణచ హనుమ యొనర్చెన్! లంకను దహించి రిప్పుడు, లంకా ప్రజలె అసమర్థ ప్రభువును దింపన్! ఆర్థిక దుస్థితినిన్ – పరమార్థ మనో వికసనమ్మె అగుపించె ప్రజన్! అర్థం బమరు ..! వెడలు …! నిస్వార్థ జన హిత స్ఫురణము జనులకు మేలౌ! నూతన పాలకు డిక ‘జనచేతనము’ ను మదిని నిల్పి, సేయు సమృద్ధిన్! ఏ తరమున, నెవరి కయిన, ఈ తత్త్వము బోధపడుట ఎంతయొ హితమౌ! -- డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర

   జులై 20, 2022 నిబిడము  ( nibiḍamu )       అర్థము      (విశేషణము ): దట్టము; దృఢము; సాంద్రము     Meaning     (adj) : thick; closely packed; impenetrable    వాడుక / Usage    కాలపురుషుడు సహస్రారమై  ఛాయా నిబిడ సాగరాల, సుప్తిజాగృతి కారకుడైన భాస్కరుడిని అద్దాడు.    Time spread infinitely across oceans of thick blackness (space), giving the life force that awakens us - Sun.     మెదడుకు మేత / Food for thought        ఎలక్కి బోనూ చిలక్కి పంజరం ఎద్దుకు కాడీ సింహాలకి జూలూ ... (zooలూ) కుక్కలకి గొలుసూ చేపలకి పులుసూ ... అంటే ఈ భూగోళం మొత్తం మనిషి అబ్బ సొమ్మా! పిల్లాడికి జ్వరమొస్తే కోడిపుంజుకు చావా? ఊళ్ళో కరువొస్తే మేకల మెడ నరకాలా? ఈ భూమ్మీద పండు పుట్టింది పిట్ట కోసం కాదా? పండూ - పిట్టా రెండూ నీకేనా? ఏనుగు దంతంతో బుద్ధుడి బొమ్మా? ఎద్దు కొమ్ముతో ఏసుక్రీస్తా? సర్లే! పులితోలు నీ దేవుడి డ్రస్సూ! జింకతోలు మీద కూర్చుని వాడికోసం - నీ తపస్సూ!!     -- పరికిణి (...

  జులై 19, 2022 ఛటచ్ఛట  ( chhaṭa-chhaṭa )       అర్థము      (క్రియావిశేషణము ):  ఛట=కాంతి; కాంతివంతంగా; ప్రజ్వలించు; భగభగ; ఉగ్రంగా; తీవ్రోష్ణత     Meaning     (adverb) : brightly; hotly; fiercely    వాడుక / Usage    పరివ్యాప్తమైన అంతరిక్ష  కాంతిమేఘ ఛటచ్ఛటా గ్నితో ఛిన్నమయ్యె అనేక ఖండాలుగా.    The light ball in the all encompassing space exploded fiercely into many pieces.     మెదడుకు మేత / Food for thought        అతనెప్పుడూ అంతే      ఒంటరిగా రమ్మంటే వసంతాన్ని వెంట తెస్తాడు      ఆరుబయట ఆకుల నిశ్శబ్దంలో      చెట్లు కవాతు చేస్తున్నాయి      ఆ సెలయేటి నీళ్ళల్లో      ఆకాశ చిత్రం ఘనీభవించింది      చుక్కలు కరిగి రాలుతున్న దృశ్యం      లీలగా గుర్తుంది      వద్దు...      నాకు వెన్నెలా వద్దు, పున్నమీ వద్దు      సూర్...

  జులై 18, 2022 విహాయసము  ( vihayasamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): ఆకాశం; అంతరిక్షం; విహంగం; పక్షి      Meaning     (noun) : sky; space; bird    వాడుక / Usage    ప్రభాత విహాయసంలో పక్షుల కిలకిలా నాదాలు ఆమెను పులకింప చేశాయి.    The bird songs in the morning sky warmed the cockles of her heart.     మెదడుకు మేత / Food for thought     ఒరేయ్ రాముడూ!…. సుందర్రాముడూ.!!  అలా ఉలిక్కిపడతావేంట్రా!!      నేను నిన్ను ఒరేయ్ అని కాకుండా ఏమండీ అని పిలిస్తే ఆయుక్షీణం నాన్నా!      నేనురా.. శారద నీరదేందు ఘనసారని…      మరాళ మల్లికాహరని… తుషారఫేన రజతాచలకాశ      ఫణీశకుందమందారని… సిత తామర సామర వాసినీ      శుభకారని… చతుర్ముఖుని రాణిని… వాణిని.. నే సరస్వతిని…!      నువ్వుకడుపులో పడాగానే మా అన్నయ్య నన్నయ పుట్టింటికి తీసికెళ్ళాడు.      అక్కడ వ్యాసులు తాతయ్య పరగడుపునే భారతం చది...

  జులై 15, 2022 కటి  ( kaṭi )       అర్థము      (విశేష్యము ): మొల; నడుము; శ్రోణీ; పిప్పలి; వెళ్లి పోవుట     Meaning     (noun) : hip; haunch; pelvis; long pepper; to leave    వాడుక / Usage     కటి ప్రదేశంలోని ఎముకల వలయాన్ని శ్రోణి మేఖల అంటారు.    The group of bones in the hip form the pelvic girdle.     మెదడుకు మేత / Food for thought     దేశం కాగితంలో  ప్రాంతాలు అడ్డగీట్లు,    గీట్ల గట్లు నడుమ    భాషలు ప్రవహిస్తాయి గంగలా, గౌతమిలా.    అవతలి మాట అంటుకుంటుందని,    ఇవతలి గట్టుకు ఉలికిపాటు.    నీళ్ళకు లేని కుళ్ళు బుద్ధి గట్టు కెందుకున్నట్లు?    శ్వాసలాంటిదే భాష.    ఒంట్లో పుడుతుంది  ఊహలకు గొంతుకలు చుడుతుంది.    మనిషినీ నేలనూ కలిపి కుడుతుంది.    అక్షరాల పర్వతాలు పొంగించే    ఆవేశం భాష.     -- డా. సి. నారాయణ రెడ్డి (జులై 29, 1931 - 2017)

  జులై 14, 2022 అవటువు  ( avaṭuvu )       అర్థము      (విశేష్యము ): పెడతల; మెడ వెనుకటి భాగం/గుంట; ముచ్చిలి; నూయి; పల్లము     Meaning     (noun) : back/nape of neck; pit; well    వాడుక / Usage     పియూష గ్రంధి స్రవించే ' అవటు గ్రంధి ఉద్దీపన హార్మోన్' ధైరాక్సిన్ స్రావాన్ని క్రమపరుస్తుంది.     Pituitary gland secretes Thyroid stimulating hormone to regulate Thyroxine.     మెదడుకు మేత / Food for thought     శ్వేతకేతు :  భగవంతుడు సర్వాంతర్యామి అని మా గురువుగారు చెప్పారు.      ఉద్దాలకుడు :  కుమారా !సర్వవ్యాపకము అంటే ఏమిటి ?      శ్వేతకేతు :  తెలియదు నాన్నగారు.      ఉద్దాలకుడు : కుమారా! నీవు లోపలికి వెళ్లి ఒక పాత్రలో నీరు. కొంచెం ఉప్పు తీసుకుని రా.      (శ్వేతకేతు తండ్రి చెప్పినట్లే చేసాడు)      ఉద్దాలకుడు :  కుమారా! ఉప్పును ఆ నీటిలో బాగా కలుపు నోట్లో వేసుకొని చూడు.    ...

  జులై 13, 2022 ధమని  ( dhamani )       అర్థము      (విశేష్యము ): నరము; తంత్రి; గొట్టం; గుండె నుండి అవయవాలకు నెత్తురు తీసుకెళ్లే రక్తనాళం     Meaning     (noun) : artery; tube    వాడుక / Usage     పుపుస ధమనులు  గుండె నుండి ఊపిరితిత్తులకు అపరిశుభ్రమైన రక్తాన్ని రవాణా చేస్తాయి.    Pulmonary arteries carries impure blood from the heart to the lungs.     మెదడుకు మేత / Food for thought       ఎ వ్వ నిచే జనించు జగ;  మె వ్వని లోపల నుండు లీనమై;      యె వ్వ ని యందు డిందుఁ; బర మే శ్వరుఁ డెవ్వఁడు; మూలకారణం      బె వ్వఁ ;   డనాదిమధ్యలయుఁ  డె వ్వఁడు; సర్వముఁ దానయైన వాఁ      డె వ్వఁ డు; వాని నాత్మభవు  నీ శ్వరు నే శరణంబు వేడెదన్.      (సకల భువనసృష్టిలయ నియామకత్వంబులును, ఉపాదాన కారణత్వమును, ఆది మధ్యాంత              రహితత్వమును, సర్వనామ రూపత్వ మెవ్వనిచే ధరిం...

  జులై 12, 2022 కశేరు  ( kaser u )       అర్థము      (విశేష్యము ): శరీరమును హింసించునది; వెన్నెముక; కాకిదొండ; నీటిలో మొలిచే మూలిక     Meaning     (noun) : back bone; spine; a vegetable; medicinal herb    వాడుక / Usage     కశేరు దండం కలిగిన జంతువులను  సకశేరుకాలు అంటారు.    Animals that have a spinal cord are called vertebrates.     మెదడుకు మేత / Food for thought     ఎవ్వడు తల్లి, దండ్రియయి, యీ జగముల్ ప్రభవించుచుండునో,      ఎవ్వని అక్షి యుగ్మక సమీక్ష దినంబును రాత్రికల్గునో,      ఎవ్వని కుక్షి లోకతతు లెల్ల మహా విలయంబు నందునో,      అవ్విభు డా యనాది, ప్రణనాత్ము డనంతుడు మమ్ము నేలుతన్      --విశ్వయానం, డా. బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు (జనవరి 29, 1920 - 2018)

  జులై 11, 2022 కరభాస్థులు  ( karabha- a sthulu )       అర్థము      (విశేష్యము ): కరభ (మణికట్టు నుంచి చిటికెన వేలు మధ్య భాగం; అరచేయి) + ఆస్థులు (ఎముకలు); అరచేతి ఎముకలు     Meaning     (noun) : metacarpal bones    వాడుక / Usage    గోళ్లు గిట్టలుగా మారి భూమికి  కరభాస్థులు అంటకుండా నడిచే వాటిని ఖురిత జంతువులంటారు.    Animals that walk on nails turned hoofs,without the metacarpal bones touching the ground, are called Ungulates.     మెదడుకు మేత / Food for thought     సార్నాథ్ బౌద్ధ స్థూపాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, మాండూక్య ఉపనిషత్లోని "సత్యమేవ జయతే" జోడించి జులై 22, 1947న భారత దేశ అధికార చిహ్నంగా నిర్ధారించారు. రాజ్యాంగ సభలో ఆ సందర్భంగా నాటి ప్రధాని నెహ్రు - "నేను అశోకుడిని ప్రస్తావించడానికి కారణం, అప్పటి మన స్వర్ణ చరిత్ర, ఇరుకైన జాతీయతతో సరిపెట్టుకోలేదు. అది మన అంతర్జాతీయతకు వన్నె తెచ్చిన కాలం. అశోకుని రాయబారులు దూర తీరాలకు వెళ్లారు. యుద్ధం కోసమో లేక సరిహద్దుల విస్తరణ ...

  జులై 08, 2022 బుగ్గ  ( bugga )       అర్థము      (విశేష్యము ): చెంప; పర్వతాల్లో పైకి నిరంతరంగా ఉబికే నీరు; చిన్న వాగు; వదంతి వ్యాపించడం; లాంతరుకు వేసే గ్లాసు; బుడగ     Meaning     (noun) : cheek; spring; fountain; balloon    వాడుక / Usage    ముందుచూపు  లేకుండా కొండలు కొట్టడం వల్ల ఎన్నో బుగ్గలు బుగ్గిపాలు అవుతున్నాయి.    Mindless destruction of hills is drying out many a spring.     మెదడుకు మేత / Food for thought     నాటోకి టర్కీ చాలా ముఖ్యమైన దేశం. ఎందుకంటే నల్ల సముద్రం (బ్లాక్ సీ) యొక్క ప్రవేశం, నిష్క్రమణని సన్నని బోస్ఫరస్ జలసంధి ద్వారా నియంత్రిస్తుంది కనుక. మైలు కన్నా తక్కువ వెడల్పు ఉన్న ఆ సంధిని మూసివేస్తే రష్యాకి చెందిన బ్లాక్ సీ నౌకా దళం, మధ్య ధరా సముద్రం లోకి ఆపైన అట్లాంటిక్ మహాసాగరంలోకి వెళ్ళలేవు. భౌగోళికంగా రష్యాకి సంవత్సరం పొడుగూతా వాడగలిగిన ఓడ రేవు కేవలం నల్ల సముద్రంలోనే ఉంది.      -- ప్రిజనర్స్ ఆఫ్ జాగ్రఫీ , టిమ్ మార్షల్