రోజుకో తెలుగు పదం

  జూన్ 30, 2022 మలినము  ( malinamu )       అర్థము      (విశేషణము ): మురికి; మాసినది; నల్లనిది; కల్మషము; దూషితమైనది     Meaning     (noun/adj) : dirt; dirty; black; soiled; sinful; wicked; vile    వాడుక / Usage      మనకోసం మనం నిర్దేశించుకున్న మతం నేడు మన మనసులనే మలినం చేసింది.     Religion, that we created for ourselves, has now sullied our own minds.     మెదడుకు మేత / Food for thought     అతడు - తనలోని ఇరవైమూడు అంశాల్ని తీసుకుని - తన పరిమాణంతో పోల్చుకుంటే, దానికి లక్షరెట్ల దూరాన్ని పయనించే లక్ష్యంతో వేగంగా ఆమెను చేరుకుంటున్నాడు.     ఆమె - తనలో ఇరవైమూడు అందాల్ని నిక్షిప్తపరిచి - స్వాతి జల్లు కోసం ముత్యపు చిప్పలా వేచి ఉంది.     రెండు ఇరవైమూడులు కలిసి ఒక సజీవాకృతి ధరించబోయే సమయాన -     పర్వతాంతర్భాగాల్లో, సముద్ర జలనిధి క్రింద, అడవుల్లో అట్టడుగున అలుముకున్న చెత్తాచెదారం క్రింద, ఎండుటాకుల అడుగున, ఎక్కడో ఏ మూలో - ఎవరో బద్ధ...

  జూన్ 29, 2022 చివుక్కు  ( chivukku )       అర్థము      (విశేష్యము ): హఠాత్తుగా; ఎక్కటం, దాటడం, ఎగరడంలో ధ్వని; మనసు నొచ్చుకోడం     Meaning     (adv) : suddenly; briskly climbing/crossing/jumping; hurt mentally    వాడుక / Usage      ప్రియుని జాడ తెలియక ఆమె మనసు చివుక్కు మంది.     Being in the dark about her beloveds whereabouts hurt her.     మెదడుకు మేత / Food for thought     ఒక నీటి చుక్క కనుచివర నుంచి చెక్కిలి మీదకు జారి నాతో అన్నది:     "ప్రియతమా! ఇన్నాళ్లు నేను నీ గుండె లోతుల్లో నిక్షిప్తమై ఉండిపోయాను. ఎన్నో అనుభవాలు నీతో పంచుకుంటూ వచ్చాను. విషాదమైనా, ఆనందం మరీ ఎక్కువ అయినా బైటకి రావడానికి ప్రయత్నించాను. కానీ నిన్ను వదిలి మాత్రం వెళ్ళలేకపోయాను. స్నేహితుడా! ఈ రోజు నీ గుండెల్లో ఉబుకుతూన్న ఈ వేదనా తరంగం నన్ను కుదిపి వేస్తూంది. బైటకు తోసేస్తూంది. నేను కదిలి-కారి-జారి ఆవిరైపోతాను. నేనిలా వెళ్ళిపోవటం నీ మనసుకేమాత్రం ఊరటనిచ్చినా ...మిత్రమా - నా కంతకన్...

  జూన్ 28, 2022 అతీతము  ( atītamu )       అర్థము      (విశేషణము ): గడిచినది; కాలం మీరినది; చచ్చినది; అతిక్రమించినది; దాటి పోయినది     Meaning     (adj) : past; elapsed; extraordinary; wonderful     వాడుక / Usage      మతోన్మాదుల కబంధ హస్తాలనుంచి దేశాన్ని కాపాడడానికి కాలాతీతమైంది .     Time has run out to extricate the country from the vicious grip of religious fundamentalists.     మెదడుకు మేత / Food for thought     క్షణం పటాలున పగిలి విశ్వవాస్తవమైపోయింది. ఆకాశం భూమి మీదకు దిగిపోతోంది. నక్షత్రాలు మండి పోతున్నాయి. అగ్నిపర్వతాలు బ్రద్దలయ్యాయి. కడలి ఇంకి పోయింది. బిగ్గరగా నవ్వాలనిపించింది. ఏడుపొచ్చింది. యుగయుగాలుగా పేరుకున్న ఆవేదన అంతా ఒక్క కన్నీటి చుక్క రూపంలో బయటకొచ్చింది. అమ్మా - ఎందుకు పడేశావమ్మా నన్నీ పాడులోకంలోకి? మూడు నిమిషాల ఆవేశానికి నువ్వు లొంగకుండా ఉంటే ఏ దేవుడికుందమ్మా నన్ను సృష్టించే శక్తి? ఎదుటి వ్యక్తుల మనసులో ఆలోచనల్ని చదవగలిగే భూతద్దం దేముడు నాకి...

  జూన్ 27, 2022 నాంది  ( nāndi )       అర్థము      (విశేష్యము ): పెద్దలు చేయు ఆశీర్వాదం; మంగళము; భేరి; ఒక కార్యక్రమానికి/పనికి తొలి ఘట్టం; ప్రారంభ సూచకం     Meaning     (noun) : benediction; prelude; beginning     వాడుక / Usage      పౌర హక్కుల ఉల్లంఘనకు ఆ తీర్పు నాంది పలికింది.      That judgement is a prelude to the violation of civil rights.     మెదడుకు మేత / Food for thought     ఈ స్త్రీకి గోదావరికీ తేడా ఏముంది?     అతి సాధారణమైన కుల కొండచరియల్లో పుట్టి, సన్నగా ప్రవహించి, విధి ఎత్తులున్న చోట మర్యాదగా ప్రక్కకు తొలగి, బలం పుంజుకుని కొండల్ని ఢీకొని, అడ్డంకుల్ని తొలగించుకుని, జీవనదై పదిమందికీ అన్నం పెట్టే గోదారి..! సాగర సంగమానికి సంతోషంగా వెళ్లబోతుంటే అడ్డుగా తన స్వార్థంతో ఆనకట్ట వేసిన మనిషిని కూడా చిరునవ్వుతో క్షమించే స్త్రీ ఈ గోదారి! వినగలిగితే ఆ గలగలల్లోంచే జీవితానికి స్ఫూర్తినిచ్చే వేదగోష వినపడుతుంది.    ఆ నిశ్శబ్దస్వర నినాద...

  జూన్ 24, 2022 వసుషేణుడు  ( vasushenudu )       అర్థము      (విశేష్యము ): కర్ణుడు; వసు=బంగారం, సేన=విస్తారమైన; కుండల, కవచ, ధనరాశులతో దొరికినందున పెట్టిన పేరు     Meaning     (noun) : Karna; one found with lot of gold etc wealth     వాడుక / Usage      వచ్చినవాడు ఇంద్రుడు అని తెలిసినా వసుషేణుడు కవచకుండలాలు దానం చేసాడు.     In spite of knowing that it was Indra, Karna gave away his armour.     మెదడుకు మేత / Food for thought     సాగిపోవుటె బ్రతుకు      ఆగిపోవుటె చావు      సాగిపోదలచిన      ఆగరాదిచటెపుడు      ఆగిపోయిన ముందు      సాగనే లేవెపుడు      వేచియుండిన పోను      నోచుకోనే లేవు.      తొలగి తోవెవడిచ్చు      త్రోసుకొని పోవలయు.      బ్రతుకు పోరాటము      పడకు ఆరాటము.      బ్రతకదల...

  జూన్ 23, 2022 ద్రోణ  ( drona )       అర్థము      (విశేష్యము ): ద్రవం(నీళ్లు) ఉంచునది; కుండ; కుండ/కలశం లో పుట్టినవాడు; ద్రోణాచార్యుడు     Meaning     (noun) : pot; one born in a pot; Dronacharya     వాడుక / Usage      అశ్వత్థామ హతః ( కుంజరః ) అని ధర్మరాజు అనగా ద్రోణుడు అస్త్రత్యాగం చేసాడు.     On hearing Dharmaraja say "Ashwatthama ( the elephant ) is dead" Drona stopped fighting.     మెదడుకు మేత / Food for thought     నేను సైతం      ప్రపంచాగ్నికి      సమిధ నొక్కటి ఆహుతిచ్చాను!      నేను సైతం      విశ్వ వృష్టికి      అశ్రువొక్కటి ధారపోశాను!      నేను సైతం      భువన ఘోషకు     వెర్రి గొంతుక విచ్చి మ్రోశాను .      నేను సైతం      ప్రపంచాబ్జపు      తెల్ల రేకై పల్లవిస్తాను!      ...

  జూన్ 22, 2022 అజాతశత్రువు  ( a-jāta-ṣatruvu )       అర్థము      (విశేష్యము ):ధర్మరాజు, యుధిష్ఠిరుడు; శత్రువులు లేనివాడు; అజాత=పుట్టని, శత్రువు=విరోధి     Meaning     (noun) : Dharmaraja, Yudhistira; one who has no enemies     వాడుక / Usage       అజాతశత్రువుకు కోపం రావడమంటే నీళ్ళలో నిప్పు పుట్టటమే!     Dharmaraja getting angered is like fire emanating from water!     మెదడుకు మేత / Food for thought     నాదు వల్లభుండు నటుడింత నిక్కంబు         పెద్దవారి యట్ల పిన్నవారు         గాన, బతుల విధమ కాక యే శైలూషి         గాననంగ రాదు కంక భట్ట         అట్లగుటం జేసి నాకు నాట్యంబును బరిచితంబ.        మత్పతి శైలూషుండ కాడు కితవుండును గావున జూదరియాలికి గఱువతనంబెక్కడియది          ( ఓ కంకభట్టూ! నా భర్తే ఒక పెద్ద నటుడు. ...

  జూన్ 21, 2022 కవ్వడి  ( kavvaḍi )       అర్థము      (విశేష్యము ): అర్జునుడు; సవ్యసాచి; రెండు చేతులతో బాణములు సంధించగలవాడు; కవ=జత/రెండు, వడి=వేగం     Meaning     (noun) : Arjuna; he who can shoot arrows with both hands; ambidextrous;     వాడుక / Usage      వీరి ముందుగాదు నీ పరాక్రమం, అదిగో కవ్వడి వస్తున్నాడు కాచుకో అన్నాడు శల్యుడు.     Show your valour before Arjuna, not with others, Salya taunted.     మెదడుకు మేత / Food for thought     కులసతిని నిండు సభనను కులటయనుచు        సెంక లేక వివస్త్రను చేయమనిన        దుష్ట ధుర్యోధన ప్రభును శిష్ఠుడనుచు       పొగడినట్టి వారలను జంపుటయె నీతి      -- హరనాథరావు ( సమస్యాపూరణం - https://kandishankaraiah.blogspot.com/2021/02/3637.html)

  జూన్ 20, 2022 వృకోదరుడు  ( vrukodarudu )       అర్థము      (విశేష్యము ):  భీమసేనుడు;  వృక=తోడేలు, ఒక జఠరాగ్ని; ఉదరము=కడుపు/పొట్ట; తోడేలు పొట్ట కలవాడు; తోడేలు వంటి ఆకలి కలవాడు; జఠరాగ్ని (జీర్ణించు అగ్ని) బాగా కలవాడు;     Meaning     (noun) : Bheema; one with a wolf's (big) appetite;     వాడుక / Usage      కాలకూట విషం తిని కూడా వృకోదరుడు వికారం లేకుండా ఆరగించుకున్నాడు.     Bheema ate the potent poison but digested it without any adverse effects.     మెదడుకు మేత / Food for thought     సృష్టి అంతా నిశ్చలమ్మయె - తుష్టి తీరక నేను మాత్రము       కాలమంతా నిదుర పోయెను - మేలుకొని నేనొకడ మాత్రము!       మినుకు మినుకను తారకలలో - కునుకులాడెను కటిక చీకటి      కన్ను మూసిన పూల ప్రోవుల - తెన్ను తెలియని గంధ బాలిక!’      -- మేలుకొలుపు, శశికళ కలం పేరుతో అడవి బాపిరాజు (అక్టోబర్ 8, 1895 - 1952)

  జూన్ 17, 2022 ధార్తరాష్ట్రులు  ( dhārta-rāshṭrulu )       అర్థము      (విశేష్యము ): ధృతరాష్ట్రుడి సంతానం; దుర్యోధనాది కౌరవులు;     Meaning     (noun) : progeny of Dhrutharashtra; Duryodhana etc Kauravas    వాడుక / Usage      కురుక్షేత్రంలో  ధార్తరాష్ట్రు లనందరిని భీమసేనుడు యమసదనానికి సాగనంపాడు.     In the Kurukshetra battle, Bheemasena dispatched all the Kouravas to meet their maker.     మెదడుకు మేత / Food for thought     న కశ్చిదపి జానాతి కిం కస్య శ్వో భవిష్యతి ।      అతః శ్వః కరణీయాని కుర్యాతద్యైవ బుద్ధిమాన్ ॥        ( ఎవరికి ఏమి జరుగుతుందో రేపటి రోజున ఎన్నటికీ తెలియదు.  బుద్ధిమంతుడైన వాడు, రేపటి రోజున చేద్దామనుకున్న కార్యాలని ఈ రోజునే చేయవలెను.  చేయవలసిన పనులను, మరుగున పెట్టి కాలయాపన చేయరాదని అర్థం. )      -- సుభాషితం

  జూన్ 16, 2022 ధూమకేతువు  ( dhūma-kētuvu )       అర్థము      (విశేష్యము ): తోక చుక్క; అగ్ని; ఉత్పాతము; ధూమ=పొగ, కేతువు=కాంతి, గ్రహం     Meaning     (noun) : comet; meteor; fire    వాడుక / Usage      మహాభారత యుద్ధం జరిగే సమయంలో  ధూమకేతువు ప్రస్తావన బట్టి యుద్ధం ఎప్పుడు జరిగిందో అంచనా వేయ వచ్చు.     Based on the reference to the comet during Mahabharata war, the date can be estimated.     మెదడుకు మేత / Food for thought     కాకః కృష్ణః పికః కృష్ణః కో భేదః పికకాకయోః ।      వసంత కాలే సంప్రాప్తే కాకః కాకః పికః పికః ॥        ( కాకి కాకియే కోకిల కోకిలయే. కాకి కోకిలల మధ్య భేదమేమి ? వసంతకాలం సంప్రాప్తించినప్పుడు తెలియును కాకి కాకియే, కోకిల కోకిలయే. అలాగే  మనుష్యుల యొక్క పై పై మెర మెచ్చులని చూసి మోసపోరాదు )      -- సుభాషితం

  జూన్ 15, 2022 ధేనుక  ( dhēnuka )       అర్థము      (విశేష్యము ): పార్వతి; కత్తి; లేగ ఆవు; ఆడ ఏనుగు/గుఱ్ఱం; ఒక రాక్షసుడు; ఒక రాగము     Meaning     (noun) : milch cow; female elephant/horse; demon who attacked Krishna    వాడుక / Usage      ఆ  ధేనుక రోజూ పుట్టదగ్గరకి వెళ్ళి పొదుగులోని పాలు అంతా ఇచ్చేసేది .     The cow emptied its udders everyday at the anthill.     మెదడుకు మేత / Food for thought     శ్లోకార్థేన ప్రవక్ష్యామి యదుక్తం గ్రంథ కోటిభిః ।       పరోపకారః పుణ్యాయ పాపాయ పర పీడనం ॥        ( అనేక కోట్ల గ్రంథాలలో చెప్పిన సారాంశాన్ని ఒక అర్థ శ్లోకములోనే చెప్తాను. పరులకి ఉపకారం చేస్తే పుణ్యం వస్తుంది. హాని చేస్తే పాపం వస్తుంది)      -- సుభాషితం

  జూన్ 14, 2022 ధృతి  ( dhṛiti )       అర్థము      (విశేష్యము ): ధరించుట; సంతోషము; (చిత్త) ధైర్యము; ఒకరకమైన ఛందస్సు     Meaning     (noun) : steadiness; bravery; pleasure; fortitude    వాడుక / Usage       ధృతి -దృష్టి-మతి-దాక్ష్యంతో పనిచేసే వారికి జీవితంలో ఓటమి అన్నది లేదు.     Steadfastness-focus-intelligence-skillfulness in work leads to success.     మెదడుకు మేత / Food for thought     సత్యం మాతా పితా జ్ఞానం ధర్మో భ్రాతా దయా సఖా ।       శాంతిః పత్నీ క్షమా పుత్రః షడేతే మమ బాంధవాః ।।        ( సత్యం తల్లి , జ్ఞానం తండ్రి, ధర్మం సోదరుడు, దయా గుణం స్నేహితుడు, శాంతం సహధర్మ చారిణి, క్షమ గుణం కుమారుడు, ఈ ఆరునూ నా ఆత్మీయ బంధువులు. )      -- హితోపదేశం, నారాయణ పండితుడు

  జూన్ 13, 2022 ధూర్తుడు  ( dhūrtuḍu )       అర్థము      (విశేష్యము ): మోసగాడు; కపటధారి; జూదగాడు; కలహాలు పెట్టుకునే వాడు     Meaning     (noun) : cheat; villain; gambler; violent person    వాడుక / Usage       అతివినయం  ధూర్త లక్షణం .     An affected politeness is a sign of dishonesty.     మెదడుకు మేత / Food for thought     శోకో నాశయతే ధైర్యం శోకో నాశయతే స్మృతిం ।          శోకో నాశయతే సర్వం నాస్తి శోకసమో రిపుః ॥        ( శోకం ధైర్యాన్ని నశింప చేస్తుంది. శోకం జ్ఞాపకాలని నశింపజేస్తుంది. శోకం సర్వాన్ని నశింపజేస్తుంది. శోకంతో సమానమైన శతృవు లేదు)      -- నరసింహ సుభాషితం

  జూన్ 10, 2022 ధురంధరుడు  ( dhuran-dharuḍu )       అర్థము      (విశేష్యము ): బరువు/భారం మోసేవాడు; నేర్పరి     Meaning     (noun) : one who bears a burden or responsibility; able person    వాడుక / Usage      సుఖదుఃఖాలలో ఒకే రీతిలో మసులుకునే  ధురంధరుడు అతడు.     He showed equanimity through trials and triumphs.     మెదడుకు మేత / Food for thought     రంగా శ్రీరంగా నా మొర వినరా నీ దరిజేరుచుకోరా      దరిజేరుచుకోరా రంగా నా మొర వినరా శ్రీరంగా      దరిజేరుచుకోరా రంగా      ఎరుగను వేదపురాణ రహస్యము      ఎరుగను నీ పద బాగుణ సేవ      తిరిగితిరిగి పెడదారులలో      తిరిగితిరిగి పెడదారులలో      నిజమెరిగి నిన్ను శరణంటినిరా      దరిజేరుచుకోరా రంగా నా మొర వినరా శ్రీరంగా      దరిజేరుచుకోరా రంగా      శరణటన్న కరిరాజును కావగ  ...

  జూన్ 09, 2022 ధీమంతుడు  ( dheemantudu )       అర్థము      (విశేష్యము ): బుద్ధిగలవాడు; విద్వాంసుడు; విచక్షణ కలవాడు; ధీ = మతి     Meaning     (noun) : learned man; wise    వాడుక / Usage      శరీరం అనిత్యమని ఆత్మ అనంతమని ధీమంతుడు తెలుసుకుంటాడు.     The learned man realises the impermanence of body and the infinitude of Atma.     మెదడుకు మేత / Food for thought     అబ్బబ్బా దెబ్బలకు నోర్వలేనురా       జబ్బుసేయకురా తబ్బిబ్బాయెనురా అ..       అట్టె నిను పూజించినట్టి చేతులనిదిగో       కట్టె బెట్టి కొట్టిరెటు తాళుదునయ్య అ..       రట్టుతీర్చీవేళ గట్టిగా నీవునను     జెట్టుబట్టి యేలుకో పట్టాభిరామ అ..       శరణాగతత్రాణ బిరుదాంకుడవుగాద     శరధిబంధించిన శౌర్యమేమాయెరా అ..     పరంధామ నీ పాదములాన వినరా     పరులకొక్క కాసు ...

  జూన్ 08, 2022 ధిక్కారము  ( dhik-kāramu )       అర్థము      (విశేష్యము ): నిరాకరణ; తిరస్కారం; ఆక్షేపణ; అపహాస్యం     Meaning     (noun) : disrespect; scorn; disregard; contempt    వాడుక / Usage       1971 నాటి కోర్టు దిక్కార చట్టం రాజ్యాంగ మౌలిక నిర్మాణానికి విరుద్ధమని పిటిషనర్లు అన్నారు.     The 1971 contempt of court law is against the basic structure of Constitution, said the petitioners.     మెదడుకు మేత / Food for thought     వెయ్య బోవని తలుపు తియ్య మంటూ పిలుపు       రాధ కెందుకో  నవ్వు గొలుపు       నీలోన నాలోన నిదుర పోయే వలపు       మేలుకొంటే లేదు తలుపు       విశ్వమంతా ప్రాణ విభుని మందిరమైతే       వీధి వాకిలి ఏది చెల్లెలా       విశ్వ విభుడే రాధ వెంట నంటి రాగ       తలుపేది పిలుపేది చెల్లెలా      -- దే...

  జూన్ 07, 2022 ధావళి  ( dhaavali )       అర్థము      (విశేష్యము ): మడికి ఉపయోగించు తెల్లని కంబళి/ధోవతి; ధవళ=తెల్ల     Meaning     (noun) : man's lower garment (typically used in rituals)    వాడుక / Usage      కాలం చక్రాల క్రింద నలిగిపోయిన అతని అవశేషాల ప్రతిరూపం ఆ ధావళి చిరుగులు.     His tattered garments are a testimony of the bad times that befell him.     మెదడుకు మేత / Food for thought     అలిగిన వేళనె చూడాలి గోకుల కృష్ణుని అందాలు      అలిగిన వేళనె చూడాలి      రుసరుసలాడే చూపులలోనే      ముసిముసి నవ్వుల చందాలు      అలిగిన వేళనె చూడాలి ॥      అల్లన మెల్లన నల్ల పిల్లి వలె      వెన్నను దొంగిల గజ్జెలు ఘల్లన      తల్లి మేలుకొని దొంగను చూసి      అల్లరిదేమని అడిగినందుకే      అలిగిన వేళనె చూడాలి ॥      మోహన మురళీ గానము వ...

  జూన్ 06, 2022 ధనంజయన్యాయము  ( dhanan-jaya-nyayamu )       అర్థము      (సూక్తి ): చేసింది ఒకరైతే దాని పేరు ఇంకొకరికి రావడం; ధనంజయ=అర్జునుడు; కౌరవ నాశనానికి కృష్ణుడు కారణమైతే పేరు అర్జునుడికి వచ్చినట్లు     Meaning     (maxim) : getting credit for some one else's work    వాడుక / Usage      వెనకుండి నడిపించింది ఆమె, కానీ ధనంజయన్యాయంగా పేరు పై అధికారి కొట్టేసాడు.     She was the one who worked behind the scenes, alas her superior got the honours.     మెదడుకు మేత / Food for thought     చల్లగాలిలో యమునాతటిపై      శ్యామసుందరుని మురళి      మురళి, శ్యామసుందరుని మురళి! .      ఉల్లము కొల్లగొనే మధుగీతులూ..ఆఅ.ఆఆఆ      ఉల్లము కొల్లగొనే మధుగీతులు      మెల్లమెల్ల చెవి సోకునవే      చల్లగాలిలో...ఓ..ఓ..      తూలి వ్రాలు వటపత్రమ్ములపై      తేలి తేలి పడు అడుగులవే....