రోజుకో తెలుగు పదం

   ఫిబ్రవరి 01, 2023 గోము  ( gōmu )       అర్థము      (విశేష్యము ): శ్రమ ఎరుగక పోవడం; సుకుమారం; గారాబము     Meaning     (noun) : freshness; being brought up in ease; over indulgence (esp to child); love    వాడుక / Usage ప్రియురాలు ముద్దుగా గోము చేస్తూ మాట్లాడితే కరగని మగడు కద్దు సుమీ! Rare is a man that doesn't melt for the sweet endearments of the beloved.     మెదడుకు మేత / Food for thought ఏమని ఎంతని పాడను నీ చరిత్ర  రంగత్తుంగత్తరంగ తుంగభద్ర! కృష్ణాతరంగ పరిష్వంగ ముద్ర కృష్ణరాయ కవితాంతరంగ భద్ర విజయసింహ గర్జనకే శ్రీవిద్యారణ్యమా మనుచరిత్రగా మారిన మనుసంభవ ప్రబంధమా నిగమశర్మ అక్కనే నింగి చుక్కగా చేసిన పాండురంగ మహాత్మ్యమా విరజానదిలా రాయల విశిష్ట ఘంటాన పొంగు విష్ణుచిత్తీయమా కృష్ణరాయ గేయమా! మా కృష్ణరాయ గేయమా!  -- పుష్కల పూర్ణ తుంగభద్ర, వేటూరి (జనవరి 29, 1936, 2010)

  జనవరి 31, 2023 గంగడోలు  ( ganga-ḍōlu )       అర్థము      (విశేష్యము ): ఆవులకు, ఎడ్లకు మెడకింద వ్రేలాడేసే తోలు; గళకంబళము     Meaning     (noun) : dewlap of cows etc    వాడుక / Usage చిన్న చెవులు, మూపురం, తోక నేలకు ఆనడం, గంగడోలు కిందకు రావడం, ముందు కాళ్లు పొడవుండి వెనక కాళ్లు పొట్టిగా ఉండటం పుంగనూరు ఆవు లక్షణాలు. Small ears, hump, tail reaching ground, hanging dewlap, longer forelegs mark the Punganuru cow.     మెదడుకు మేత / Food for thought ఆంధ్రజాతికి మూల పురుషుడై విష్ణువే అవతరించెను మా శ్రీకాకుళాన కృష్ణా తరంగాల సారంగ రాగాలు మువ్వగోపాలా అన్నవిచ్చోట కదళీపురస్వామి కరుణతో కవితాది కళలెల్ల వర్ధిల్లె మా సీమలోన కళలకే కళ నేర్పె మా కూచిపూడి, ఇచటనే రేగె బుద్ధుని పాదధూళి  త్యాగరాజస్వామి రాగరంజనకళా స్థాపనాచార్యుడే మా ఆకుమళ్ల సంగీత సద్గురువు దక్షిణామూర్తి, తెలుగు పాటల తేట మా పారుపల్లి మధుర స్వరవారసుడు మంగళంపల్లి, నాదసుధలే తెలుగునాడెల్ల జల్లి మనజాతికొక పతాకమునిచ్చె పింగళి, అన్నమయ్యకు వెలుగునిచ్చె మన వేటూ...

  జనవరి 30, 2023 గుత్త  ( gutta )       అర్థము      (విశేష్యము ): కౌలు;  ఒక వస్తువును కొంత ధనమిచ్చి అజమాయిషీ తీసుకోవడం;     Meaning     (noun) : rent; lease; contract    వాడుక / Usage పత్తి ధరల పతనం! తెల్ల బోతున్న తెల్ల బంగారం గుత్త రైతులు. Cotton prices crash! Contract farmers of white gold shocked.     మెదడుకు మేత / Food for thought కళకే కళ ఈ అందమూ ఏ కవీ రాయనీ చేయనీ కావ్యమూ కళకే కళ ఈ అందమూ నీలి కురులు పోటీ పడెను .. మేఘమాలతో కోల కనులు పంతాలాడే .. గండుమీలతో వదనమో జలజమో.. నుదురదీ ఫలకమో చెలి కంఠం పలికే శ్రీ శంఖము ! పగడములను ఓడించినవి .. చిగురు పెదవులు .. హా వరుస తీరి మెరిసే పళ్ళు .. మల్లె తొడుగులూ చూపులో తూపులో .. చెంపలో కెంపులో ఒక అందం తెరలో దోబూచులు.. తీగెలాగ ఊగే నడుమూ .. ఉండి లేనిదీ దాని మీద పువ్వై పూచీ .. నాభి ఉన్నదీ కరములో కొమ్మలో .. కాళ్ళవీ బోదెలో ఈ రూపం ఇలలో అపురూపము ! -- అమావాస్య చంద్రుడు, వేటూరి (జనవరి 29, 1936, 2010)

  జనవరి 27, 2023 కవాతు  ( kavātu )       అర్థము      (విశేష్యము ): సాము; సైన్యం చేసే కసరత్తు;     Meaning     (noun) : drill; parade    వాడుక / Usage కనిపించని శత్రువుపై అక్షర కవాతు మువ్వా శ్రీనివాసరావు కవిత 'వైరాయణం'. 'Vairayanam' is a poetic parade against an invisible enemy.     మెదడుకు మేత / Food for thought రాగారాగిణి వంటి సూక్ష్మమైన నాటికలతో తెలుగు రంగస్థలానికే వన్నెపూసిన గొల్లపూడిగారి తెలుగు సమయతిమిరంలో అస్తమించవలిసిందేనా? భగ్న ప్రేమికులు ఇంక ప్రేమ లేదని ప్రేమించరాదని అని మనసుకవి కలము లో బాలు కంఠం తో విలపించరా? పాతుకు పోయిన ఆచారాల్ని ఎదిరిస్తూ వేటూరి సూటి మాటల ఆసరాతో శంకర శాస్త్రిని, శంకరా అని ఎలుగెత్తి మొరపెట్టించిన విశ్వనాధుని తెలుగు అంతరించి పోవాలిసిందేనా? ఆది భిక్షువు వాడినేమి కోరేది బూడిదిచ్చే వాడిని ఏమి అడిగేది అని సరళ తెలుగు లోమన గుండెల్లోకి చొచ్చుకుపోయి, నిగ్గదీసి అడుగు అని వెన్ను తట్టి కర్తవ్యం గుర్తు చేసి తెలుగు సిరులు మనకి తోడిపెట్టిన సీతారామయ్య తెలుగు సమసిపోవలసిందేనా?  మా త...

  జనవరి 26, 2023 కంటకము  ( kaṇṭakamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): ముల్లు; సూదిమొన; కాకి; విరుద్ధము; చెడ్డమాట; రోమాంచము     Meaning     (noun) : thorn; prickle; crow; pest; horripilation    వాడుక / Usage దేశప్రగతికి కులమత రాజకీయాలు కంటకాలుగా దాపురించాయి. Caste and religious politics are a thorn in the side of development.     మెదడుకు మేత / Food for thought షేక్ అహ్మద్ బాషా  కథలు  ‘‘జీవనసంధ్య’’. అత్యంత సహజంగా మధ్యతరగతి కుటుంబాల బాంధవ్యాలు – దంపతుల అన్యోన్యత, సంతానానికి తమ తల్లిదండ్రులపై గల ప్రేమాభిమానాలు అద్ధంలో ప్రతిబింబంలా కన్పించాయి. ‘‘ఓకే టాక్సీ’’ – ఈ కథ మానవ సంబంధాలను సునిశితంగా పరిశీలించేలా రచించారు. నేటి సమాజంలో యువతకు డబ్బు వుంది. ఏదో విధంగా సంపాదిస్తున్నారు. కొందరికీ పెద్ద ఇళ్లు కూడ వున్నాయి. కాని వాళ్ళ మనస్సు హృదయాలు ఇరుకుగా వున్నాయి. మార్పు వస్తే మంచిదే. ‘‘ఒకే టాక్సీ’’లో రాజు తల్లి తినీ, తినక, మనవల కోసం డబ్బు దాచి, అందించడం హృదయాన్ని కలచివేసింది. ‘‘వీడ్కోలు’’ కథ ఉత్తమ ఉపాధ్...

  జనవరి 25, 2023 కైమోడ్పు  ( kai-mōḍupu )       అర్థము      (విశేష్యము ): కై (తమిళంలో కయి) = చేయి; మోడ్పు = ముయ్యడం/మడవడం; చేతులు ముడిచి నమస్కరించడం     Meaning     (noun) : salutation    వాడుక / Usage తెలుగుభాషకు కైమోడ్పులు పెడుతూనే ఏడాదిలో ఒక్క తెలుగు పుస్తకం చదవని మన రెండు నాల్కల ధోరణికి జేజేలు . Salute to our hypocrisy that salutes Telugu but doesn't read even one book in a year.     మెదడుకు మేత / Food for thought తెలిసిన రచయితల పుస్తకాలు కాస్త పక్కన పెట్టి, కొత్త రచయితల వేటలో సాగింది 2022. చదివిన వన్నీ కాకపోయినా, అందులో నచ్చినవి, ఇతర పాఠకులకు ఉపయోగపడతాయి అనుకున్న కొన్ని ఇక్కడ. మంచి వెన్నెల వేళ – సుస్మిత గత ధనుర్మాసంలో ఇంటికి వచ్చిన రంగడి ప్రసాదం, ఈ పుస్తకం. రేపల్లె, యమున, కృష్ణ లీలలు, ఈ కథలు. ఎంత అందంగా చిత్రీకరించారో. చిన్నప్పుడు భాగవతం కథలు విన్న ప్రతిసారి వినాలనిపించేవి. ఎన్ని సార్లు చదివాను ? ఎన్నో సార్లు. కుదిరిన ప్రతిసారీ. మళ్ళీ ఇంకో కొత్త కోణంలో ఇలా. తిరుప్పావై పాశురాలని మా రంగనాథ గుడి...

  జనవరి 24, 2023 క్రుమ్మరు  ( krummaru )       అర్థము      (క్రియ ): సంచరించు; తిరుగు; త్రిమ్మరు     Meaning     (verb) : roam; wander    వాడుక / Usage " గురుయోగి మానసగుహలఁ (కు) గ్రుమ్మరు మేటి గ్రుమ్మరు నద్రీంద్ర గుహలలోనఁ ". He who wandered the cockles of Rishi's hearts; now roams the caves of mighty mountains.     మెదడుకు మేత / Food for thought ‘కన్యాశుల్కం’ చిత్రంపై ఎన్ని విమర్శలున్నా ఒక్కసారైనా ఈ సినిమాను చూడాలని భావించిన వారు ఈ సినిమా చూశారు. అలా అర్ధశతదినోత్సవం జరుపుకున్న ఈ చిత్రం పర్లేదు బాగానే ఉందని అందరూ అనుకుంటున్న సమయంలో సరిగ్గా ‘కన్యాశుల్కం’ విడుదలైన 56 రోజులకు ఎన్టీఆర్ నటించిన జానసద చిత్రం ‘జయసింహ’ (21-10-1955) విడుదలై అఖండ విజయం సాధించింది. ఆ చిత్రం ఘనవిజయం మాటున ‘కన్యాశుల్కం’ మరుగున పడిపోయింది. అలా మొదటి రిలీజ్లో ఆశించిన స్థాయిలో ఆకట్టుకోలేకపోయింది. తర్వాత 28 ఏళ్లకు 1983లో ఈ చిత్రం హైదరాబాద్లో విడుదలైంది. సంధ్య 70 ఎమ్ఎమ్ ఉదయం ఆటలతోనూ, వేరే థియేటర్లలో మూడు ఆటలతోనూ ప్రదర్శితమైంది. సంధ...

  జనవరి 23, 2023 కెంజాయ  ( ken-zāya )       అర్థము      (విశేష్యము ): కెంపు (ఎరుపు) + ఛాయ (రంగు);      Meaning     (noun) : red    వాడుక / Usage "నిద్దుర మత్తును వదిలించే కెంజాయల జిలుగీ ఖడ్గం". This sword is the crimson sparkle of dawn that drives stupor away.     మెదడుకు మేత / Food for thought ఇప్పుడు ఖరీదైన 4 బెడ్ రూముల అపార్టుమెంటు, ఏసీలు,సోఫా సెట్లు,కింగ్ సైజు మంచాలు, అమెరికా పరుపులు, పేద్ధ టీవీ, ఖరీదైన కారు ...అన్నీ ఉన్నా....  ఎందుకో.. ఆ మూడు వరస గదుల అద్దె ఇంట్లో  మా అత్త గారు,మేవిద్దరం,ముగ్గురు పిల్లల్తో ఉన్నా  ఎంతో ఆనందంగా, కళ కళ్ళాడుతూ ఉండేది ! ఇరుకు అనిపించేదే కాదు.  సెకండు హ్యాండు స్కూటర్  మీద ఆయన అలా ... గోదారి గట్టు మీదకి తీసుకెడితే ... ఆ ‘ఇదే’ వేరు !        ఫ్రిజ్ కూడా లేదు, నలుపు, తెలుపు టీవీ లో చిత్ర లహరి చూస్తుంటే ఏమి ఆనందించాం ! మా ఆడపడుచులు వస్తే అందరం బరకం పరుచుకుని, పడుకుని కబుర్లు చెప్పుకుంటుంటే.. నిద్రే వచ్చేదికాదు ! మా అత్త ...

  జనవరి 20, 2023 లాక్షారుణ  ( lāksh ā runa )       అర్థము      (విశేష్యము ): ఎర్ర లక్క (లాక్ష = లక్క, క్రిమి నుంచి వచ్చే బంక; అరుణ = ఎరుపు)     Meaning     (noun) : red lac    వాడుక / Usage జయ జయ జయ ప్రియ భారత  జనయిత్రీ దివ్యధాత్రి జయ మదీయ హృదయాశయ  లాక్షారుణ పద యుగళ . Hail thee dear Bharat, divine mother land; hail thy feet duo stamped in the coursing red blood of my heart.     మెదడుకు మేత / Food for thought వగవఁగ సాంగోపాంగము ! లగు నాలుగు వేదములయు నధ్యయనము పొ ల్పుగ నొక సత్యముతో నెన ! యగునే యెవ్వియును పోల వటె సత్యంబున్ (ఆలోచించి చూస్తే నాలుగు వేదాలు, వేదాంగాలు, వేదోపాంగాలు చదివినప్పటికిన్నీ అంతయూ ఒక్క సత్యంతో సరితూగదని పెద్దలు చెపుతారు. సత్యానికి ఏవీ సరిపోలవు) --ఆంధ్రమహాభారతంలో నల దమయంతి, నన్నయ్య (~ 11వ శతాబ్ధము)

  జనవరి 19, 2023 చలితము  ( chalitamu )       అర్థము      (విశేషణము ): కదిలింపబడినది; ప్రాప్తమైనది     Meaning     (adj) : shaken; trembling    వాడుక / Usage ప్రేయసి కురులు చలితమై మదీయ స్వప్న సౌధంలో తీపి గురుతులు తట్టి లేపాయి.  Trembling tresses of sweetheart roused those longings tucked in the corner.     మెదడుకు మేత / Food for thought అధికదుఖఃరోగార్తున కౌషధంబు ! సురుచిరంబుగ భార్యయ చూవె యెందు నొనర భార్యాసమేతుఁడై యున్నవాని ! కెంతలయ్యును నాపద లెఱుక పడవు (అన్నిరోగాలలో గొప్పరోగం దుఃఖం. గొప్ప దుఃఖ మనే రోగంతో పీడితుడైనవాడికి మంచిమందు భార్యయే సుమా! భార్యతో కూడి ఉన్నవాడికి ఎంతటి కష్టాలైనా అనుభవిస్తున్నట్లు అనిపించవు.) --ఆంధ్రమహాభారతంలో నల దమయంతి, నన్నయ్య (~ 11వ శతాబ్ధము)

  జనవరి 18, 2023 కుంతలము  ( kuntalamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): వెంట్రుక; నాగలి; యవలు/బార్లీ; ధాన్యము; ఒక ప్రాచీన సామ్రాజ్యం     Meaning     (noun) : hair/curl; plough; barley; an ancient country in NW India    వాడుక / Usage పల్నాటి యుద్ధానికి గుర్తుగా కారంపూడి వీర్ల గుడిలో బ్రహ్మనాయుడు కుంతల ఆయుధం ఉంది. Veerla temple commemorating Palnati battle has the plough used by Brahmanaidu as a weapon.     మెదడుకు మేత / Food for thought కనులు కాయలు కాయ కాచేవు వనిలోన కనికారమే లేని నన్ను తలంచి ఆకలి మాపగా అలమైన దొరకని అడవుల యెంతగా అడలినావో ఆకట గ్రుమ్మరు అటవీ మృగమ్ములకు ఆహారమైతివో అతివా అతివా నీవు నిను భర్త విడనాడెననుచూ ఆక్రోశించి ఆచరించవుగదా ఆత్మహత్యా  -- నల దమయంతి (1957) చిత్రంలో ఘంటసాల పద్యం

  జనవరి 17, 2023 వైతాళికుడు  ( vytalikudu )       అర్థము      (విశేష్యము ): రాజుకు వేకువున మేలుకొలుపు పాడేవాడు; ప్రబోధకుడు     Meaning     (noun) : a bard who wakes up a king with music; Guru who awakens populace    వాడుక / Usage స్వామీ వివేకానందనవయుగ వైతాళికడు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి సంఘ సంస్కర్త సాహిత్యవేత్త . Swami Vivekananda, multifaceted social reformer, blew the bugle to awaken a slumbering populace.     మెదడుకు మేత / Food for thought అనలసంబంధ వాంఛనాకగున యేని అనల సంబంధవాంఛ నాకగునుఁ జూవె (దమయంతి స్వయంవరానికి బయలుదేరిన నలుడికి దిక్పాలకులు తారసపడి వారి నలుగురిలో ఒకరిని చేసుకోవాలని నలుడినే రాయబారిగా పంపించారు. అప్పుడు అతనితో దమయంతి అన్న మాటలు ఇవి. పద్యంలో రెండు పంక్తులు ఒకే రకంగా ఉన్నా అర్థాలు వేరు! నలుని కాని (అనల) వానితో సంబంధం పెట్టుకునే కోరిక కలిగితే చాలు, అగ్నికి (అనల) నేను ఆహుతి అయినట్లే!!) --శృంగార నైషధము, కవి సార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు (1365 - 1441)

  జనవరి 16, 2023 శకుంతము  ( ṣakuntamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): పక్షి; పాలపిట్ట     Meaning     (noun) : bird; jay    వాడుక / Usage శకుంత పక్షుల చేత కాపాడబడినది కనక శకుంతల అని కణ్వమహర్షి నామకరణము చేసారు. As she was protected by a flock of birds, Kanva named her Sakuntala.     మెదడుకు మేత / Food for thought నలదమయంతులిద్దరు మనఃప్రభవానల బాధ్యమానలై సలిపిరి దీర్ఘవాసర నిశల్ విలసన్నవ నందనంబులన్ నలినదళంబులన్ మృదుమృణాలములన్ ఘనసారపాంసులన్ దలిరుల శయ్యలన్ సలిలధారల జందనచారుచర్చలన్ (నలదమయంతుల మన్మథ తాపంతో ప్రొద్దుగడవని దినాల్లో  విరహాన్ని తట్టుకోలేక పూలదోటల్లోనూ, తామరాకుల మధ్యనా, మృదువైన తామర తూళ్ళ మధ్యనా, కర్పూర ధూళి అలముకొంటూ, పూల శయ్యలమీద విశ్రమిస్తూ, చల్లనీటి ధారలలో తడుస్తూ, చందనాన్ని పూసుకొంటూ గడిపారు ఆ తాపాన్ని తట్టుకోలేక) --అరణ్యపర్వం, ఆది కవి నన్నయ్య (~ పదకొండవ శతాబ్ధము)

  జనవరి 13, 2023 వారాశి  ( vaaraasi )       అర్థము      (విశేష్యము ): సముద్రం; సాగరం     Meaning     (noun) : sea; ocean    వాడుక / Usage దారపుత్ర ధనేషణ త్రయ మనేటి మోహ వారాశిలోన దా మునిగియుండు. He is drowned in the ocean of attachment to love of wife, offspring and wealth.     మెదడుకు మేత / Food for thought అంతులేని లోకాల సముద్ర తీరాన పిల్లలు కలుసుకున్నారు, పైన అనంతాకాశం నిశ్ఛలంగా వుంది, అవిరామంగా సముద్రం పొంగి పొర్లుతోంది, అంతంలేని లోకాల సముద్ర తీరాన పిల్లలు అరుపులతో నృత్యాలతో కలుసుకున్నారు. ఇసుకుతో ఇళ్ళు కట్టుకుంటారు. ఉత్త ఆల్ఛిప్పలతో ఆడుకుంటారు. ఎండుటాకులతో పడవలు చేసి విశాల సముద్రం పైన చిరునవ్వులతో వొదులుతారు లోకాల సముద్రతీరాన పిల్లలాడుకుంటున్నారు ఈడద మెట్లానో తెలీదు వారికి. వలలు వెయ్యడమూ ఎరుగరు. పల్లెవాళ్ళు ముత్యాలకోసం మునుగుతారు వర్తకులు ఓడల్లో ప్రయాణమౌతారు కాని పిల్లలు గులకరాళ్ళని పోగు చేసికొని వాతిని నీళ్ళల్లో వెదచల్లుతారు గుప్తభాగ్యరాసుల కోసం వెతకరు వాళ్ళకి వలలు వెయ్యడం చాతకాదు. నవ్వులతో ప...

  జనవరి 12, 2023 వాలాయము  ( vaalaayamu )       అర్థము      (విశేష్యము/విశేషణము ): నిర్బంధము; అనివార్యము; అవశ్యము; తప్పక     Meaning     (noun/adv) : compulsory; unavoidable; customary    వాడుక / Usage కాలగతి యెంతవారికి వాలాయము చులకదనము వచ్చుట యరుదా. Fate continually awaiteth all men however great; is it a marvel when they debase?     మెదడుకు మేత / Food for thought స్వప్న జగతిలో ఛాయావీణా సమదశ్రుతు లెవో సాగునవే!! ||స్వప్నజగతిలో|| అంతరాళమున వింతరంగు లెవో అలసాలసములై అలమునవే! రెప్పపాటులో కోటికోటిశశి రేఖలాశలకు యేగునవే!! ||స్వప్నజగతిలో|| కల్పనాకృతులు కథలు కథలుగా కదలి మెదలి చెలరేగునవే! జన్మజన్మగతస్నే హమాధురులు ఝరులు ఝరుగా మూగునవే!! ||స్వప్నజగతిలో|| జాడజాడలుగ జరిగిపోవు నా నీడల నా ప్రియు డేడో! గురుతు వైచికొని, కన్ను మూయగనె జరిగిపోవు నే నీడో !! ||స్వప్నజగతిలో|| --డా. బాలాంత్రపు రజనీకాంత రావు (జనవరి 29, 1920 - 2018)

  జనవరి 11, 2023 తిరిపెము  ( tiripemu )       అర్థము      (విశేష్యము ): భిక్షము; ముష్టి     Meaning     (noun) : begging; alms    వాడుక / Usage వెండి బంగరెన్న కొండలైయుండంగ దేవుడేలపోయి తిరిప మెత్తె. Hath he hills of silver and gold (Kailasa & Meru), but doth why Siva still collect alms?     మెదడుకు మేత / Food for thought యింతేనటే సంద్ర మెంతొయనుకొంటి మనకూ సూరీడుకూ మద్దెనుందేనా! నానీతి నాజాతి నావారెపోనాడ మరిగి నామనసు సా గరమాయెనన్నారు ఇంతే... నారాజె నాకాసి వేరు సూపులు సూడ కడలివలె నా గుండె కలతబడె నన్నారు ఇంతే... సత్తె మెరిగినపాప పొత్తిళ్లలో దాగి కన్నీరు మున్నీరు కరిగిస్తి నన్నారు ఇంతే... అంచుదరి లేదంటె అమృత ముంటాదంటె దేము డంతుంటాదొ ఏమొ యనుకొన్నాను ఇంతే... --సంద్రం, నండూరి వెంకట సుబ్బారావు (1884 - 1957)

  జనవరి 10, 2023 ఈడేర్చు  ( iderchu )       అర్థము      (క్రియ ): నెరవేర్చు; రక్షించు; కాపాడు;  సిద్ధింపచేయు     Meaning     (verb) : fulfill; save from; protect; accomplish    వాడుక / Usage రాముడొకడు పుట్టి రవికుల మీడేర్చె కురుపతి జనియించి కులము జెఱచె . Rama born, fulfilled was Surya Vamsha; Duryodhana alas destroyed Kurus.     మెదడుకు మేత / Food for thought మనసున మల్లెల మాలలూగెనే కన్నుల వెన్నెల డోలలూగెనే ఎంతహాయి యీ రేయి నిండెనో ఎంతహాయి యీ రేయి నిండెనో ఎన్నినాళ్లకీ బతుకు పండెనో కొమ్మల గువ్వలు గుసగుసమనినా రెమ్మల గాలులు ఉసురుసురనినా అలలు కొలనులో గలగలమనినా అలలు కొలనులో గలగలమనినా దవ్వుల వేణువు సవ్వడి వినినా దవ్వుల వేణువు సవ్వడి వినినా నీవు వచ్చేవని నీ పిలుపే విని కన్నుల నీరిడి కలయజూచితిని గడియ యేని యిక విడిచిపోకుమా గడియ యేని యిక విడిచిపోకుమా ఎగసిన హృదయము పగులనీకుమా ఎన్నినాళ్లకీ బతుకు పండెనో ఎంతహాయి యీ రేయి నిండెనో -- మల్లీశ్వరి, దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి (నవంబర్ 01, 1897 - 1980)

  జనవరి 09, 2023 తండము  ( tanḍamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): సమూహము; గుంపు; దండు     Meaning     (noun) : a group; multitude; an assembly; mass    వాడుక / Usage తప్పులెన్నువారు తండోప తండంబు లుర్విజనులకెల్ల నుండు దప్పు . Multitudes abound finding fault - alas always in others.     మెదడుకు మేత / Food for thought ఏల ఏప్పు డెవ్వడిత్యాది ప్రశ్నలే పశువు నుంచి వెరుపరిచె నరుని ప్రశ్నతోనే నరుడు పరిణామమొందెరా నవయుగాల బాట - నార్ల మాట! ప్రకృతినే జయించి, పరమాణువును చీల్చి శాస్త్రవేత్త కూర్చే సకల సిరులు, రాజకీయ వేత్త రణమును కూర్చెరా! నవయుగాల బాట - నార్ల మాట ! -- ప్రముఖ పాత్రికేయులు, హేతువాది - నార్ల వెంకటేశ్వరరావు  (డిసెంబర్ 01, 1908 - 1985)

  జనవరి 06, 2023 పట్టకము  ( pattakamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): నమిలిన తాంబూలం ఉమ్మివేయు తొట్టె; చివరలు  సమాన  బహుభుజములు, ప్రక్కలు సమాన చతుర్భుజములు గల ఘన రూపం     Meaning     (noun) : spitting pot; prism    వాడుక / Usage సంస్కృతి, పోషణ, నిర్మాణ కళ అనే పట్టకంలోంచి చూస్తే వివిధ కాలాల్లో భారత వాస్తుకళ మిరుమిట్లు గొలుపుతుంది. Indian architecture through time shines in hues when observed through the prism of Culture, patronage and building arts.     మెదడుకు మేత / Food for thought తలచినదే జరిగినదా దైవం ఎందులకు జరిగినదే తలచితివా శాంతి లేదు నీకు ముగిసిన గాథ మొదలిడదుదేవుని రచనలలో మొదలిడు గాథ ముగిసేదెపుడో మనుజుల బ్రతుకులలో మనసునకెన్నో మార్గాలు కనులకు ఎన్నో స్వప్నాలు ఎవరొస్తారో ఎవరుంటారో ఏమౌనో మన కలలు ఎదలో ఒకరే కుదిరిననాడు మనసే ఒక స్వర్గం ఒకరుండగా వేరొకరొచ్చారా లోకం ఒక నరకం ప్రేమ పవిత్రం పెళ్లి పవిత్రం ఎది నిజమౌ బంధం ఎది అనురాగం ఎది ఆనందం బ్రతుకునకేదీ గమ్యం మంచి చెడు మారేదే మనదన్నది మాటేద...

  జనవరి 05, 2023 విపర్యయము  ( viparyayamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): వ్యత్యాసము; మార్పు; గణిత సిద్ధాంతంలో విషయానికి విరుద్ధమైనది     Meaning     (noun) : difference; change; converse    వాడుక / Usage నాటకంలో పాత్రలు నాటకాంతర భావోద్వేగాలతో మేళవించిగాని విపర్యాయముగా గాని ఉంటాయి. Characters in a play are either in harmony with or contrary to the mood of the play.     మెదడుకు మేత / Food for thought అడిగిన ప్రశ్నలు చెప్పని మిడిమేలపు టీచరులతొ మెలగుకంటెన్ వడిగొని ట్యూషను వెట్టుక బడి ప్యాసవ వచ్చుగాదె వసుధను కుమతీ! అధరము తడిసీ తడియక మధురమ్మగు కాఫిజుర్రి మరి సిగరెట్టున్ ప్రథమముననె ముట్టించెడు విధమేపో లైఫులోని విజ్ఞత కుమతీ! -- సుమతీ శతకానికి పేరడీ, కుమతీ శతకం, ఆచార్య పుల్లెల రామచంద్రుడు (అక్టోబర్ 24, 1927 - 2015)

  జనవరి 04, 2023 ప్రతిక్షేపము  ( prathi- kshēpamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): నిరాకరణ; విరోధము; ఒక రాశి స్థానంలో దానికి (ప్రతి) సమానమైన రాశి వ్రాయడం     Meaning     (noun) : rejection; throw away; substitution (variables/radicals in math/chemistry)    వాడుక / Usage అధిక నీటి అవసరం ఉన్న పంటల ప్రతిక్షేపణ ఇప్పుడు అవసరం. There is an imminent need to substitute water thirsty crops.     మెదడుకు మేత / Food for thought కోయిల పిలుపే కోనకు మెరుపు... మాయని వలపే మనసుకు మెరుపు... కోయిల పిలుపే కోనకు మెరుపు... మాయని వలపే మనసుకు మెరుపు... నీలి నింగికెంత ఆశ నేలపైన వాలాలనీ... గాలి అలలకెంత ఆశ పూలపైన తేలాలనీ... పెదవులకెంత ఆశ... ఎంత ఆశ.... ఎంత ఆశా... పెదవులకెంత ఆశ... ఎంత ఆశ.... ఎంత ఆశా... పదే పదే పదే పదే ఒదిగి ఉండాలని... కడలి పొంగు కోరుతుంది కన్నె వాగు కావాలనీ... వయసు జల్లు కోరుతుంది వలపు పంట పండాలనీ... హృదయం కోరుతుంది... కోరుతుంది... కోరుతుంది... హృదయం కోరుతుంది... కోరుతుంది... కోరుతుంది... ఇలా ఇలా ఇలా ఇలా...

  జనవరి 03, 2023 సమీకరణము  ( samī-karaṇamu )       అర్థము      (విశేష్యము ): ఒకటిగా/సమానంగా చేయడం; కలుపుట; రెండు రాశుల సమానత్వం చెప్పేది     Meaning     (noun) : assimilation; equalising; equation    వాడుక / Usage చేతిలో ఆరు వికెట్లు. వంద పరుగులు చేస్తే రెండో టెస్టు మనోళ్లదే. చూడ్డానికి ఈ సమీకరణం చాలా తేలిగ్గా అనిపించింది. కానీ.. Six wickets in hand, hundred to win - the equation seemed easy. But..     మెదడుకు మేత / Food for thought పంచశత్రుల దెగి పంచబాణుని గెల్చి పంచవర్ణములను పఠన చేసి పంచముఖముగల భవసంజ్ఞ గలవాని పంచ చేరువాడు పరగ వేమ (ఇంద్రియాలను జయించి, మన్మధుని ఓడించి, పంచాక్షరీ పఠించి భవహరుని పంచ చేరువాడు ధన్యుడు) -- వేమన (ఆగష్టు 25, 1652 - 1730)

  జనవరి 02, 2023 విభాజ్యము  ( vibhajyamu )       అర్థము      (విశేషణము ): విభజింప తగినది; భాగింపబడే సంఖ్య     Meaning     (adj/noun) : divisible; dividend    వాడుక / Usage అవిభాజ్య విజయనగర సామ్రాజ్య పతనానికి నాంది ‘రక్షసతంగడి’ యుద్ధం (క్రీ.శ.1565). Battle Of Rakshasatangadi marked the end of undivided Vijayanagara empire.     మెదడుకు మేత / Food for thought అంచిత చతుర్థ జాతుడు  పంచమమార్గమున నేగి ప్రథమ తనూజన్  గాంచి, తృతీయం బప్పురి  నించి ద్వితీయంబు దాటి నృపుకడ కరిగెన్ (పంచ భూతాలు: 1.భూమి 2.నీరు 3.అగ్ని 4.గాలి 5.ఆకాశము) చతుర్థ జాతుడు: నాల్గవదైన వాయువుకు పుట్టిన ఆంజనేయుడు.  పంచమమార్గము: అయిదవదైన ఆకాశమార్గాన వెళ్లి  ప్రథమ తనూజన్: మొదటిదైన పృధ్వి - భూమి పుత్రిక సీతను చూచి  తృతీయంబు: మూడవదైన అగ్నిని ఆలంకా పట్టణంలో ఉంచి కాల్చి ద్వితీయంబు: రెండవదైన నీటిని/సముద్రాన్ని దాటి రాముని వద్దకు వచ్చాడు) -- కవి తెలియదు